اثر کم کاری و پرکاری تیروئید بر چاقی و لاغری قابل کنترل است؟

اثر کم کاری و پرکاری تیروئید بر چاقی و لاغری قابل کنترل است؟

غده تیروئید پروانه‌ای شکل، با وجود اندازه کوچک آن در قسمت جلوی گردن شما واقع شده است و تقریباً تمام ابعاد سلامتی شما از وزن بدن، خلق و خو و ضربان قلب گرفته تا سطح انرژی را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار می‌دهد. وقتی میزان هورمون خروجی غده تیروئید در سطح طبیعی نباشد، عواقب گسترده‌ای خواهد داشت. در نتیجه داروها باید به طور دقیق تنظیم شده و برای جلوگیری از مصرف بیش از حد یا کمتر از حد لازم، مرتب کنترل شوند.

برای بسیاری از بیماران تیروئید، کنترل وزن یکی از بزرگترین ناامیدی‌ها است. در این مقاله دلیل و چگونگی تاثیر اختلالات تیروئید بر وزن افراد توضیح داده می‌شود.

غده تیروئید چیست؟


غده تیروئید چیست

غده تیروئید یک غده درون ریز به شکل پروانه است که به طور معمول در قسمت جلوی گردن قرار دارد. تیروئید مسئول ساختن هورمون تیروئید است که در خون ترشح می‌شود و سپس از طریق خون به تمام بافت‌های بدن منتقل می‌گردد. هورمون‌های تیروئید به بدن کمک می‌کنند تا از انرژی خود استفاده کند، گرم بماند و مغز، قلب، ماهیچه‌ها و سایر ارگان‌ها را آن طور که باید به کار بیندازد.

رابطه تیروئید و وزن اشخاص چیست؟


رابطه تیروئید و وزن اشخاص چیست

زمان زیادی است که مشخص شده است رابطه پیچیده‌ای بین بیماری تیروئید، وزن بدن و متابولیسم آن وجود دارد. هورمون تیروئید سوخت و ساز بدن را هم در حیوانات و هم در انسان‌ها تنظیم می‌کند. میزان متابولیسم بدن با اندازه گیری میزان اکسیژن مورد استفاده توسط بدن، در مدت زمان مشخصی تعیین می‌شود. اگر این اندازه گیری در زمان استراحت انجام شود، با عنوان بهترین میزان متابولیسم پایه (BMR) نامیده می‌شود در واقع اندازه گیری BMR یکی از اولین آزمایش‌هایی بود که برای ارزیابی وضعیت تیروئید بیمار مورد استفاده قرار گرفت. با این آزمایش مشخص شد بیمارانی که غده تیروئید آنها کار نمی‌کند، BMR کمتری دارند و افرادی که غده تیروئید بیش فعال دارند، BMR بالاتری دارند. پژوهش‌های بعدی این مشاهدات را با اندازه گیری سطح هورمون‌های تیروئید پیوند داده و نشان داد که سطح پایین هورمون تیروئید، همراه با BMR کم و سطح بالای هورمون تیروئید با BMR همراه است. بیشتر پزشکان به دلیل پیچیدگی مراحل انجام آزمایش BMR دیگر از آن استفاده نمی‌کنند. چرا که BMR علاوه بر تیروئید، تحت تاثیر موارد دیگری نیز قرار دارد.

رابطه بین BMR و وزن چیست؟


تفاوت در BMR ها با تغییر در تعادل انرژی همراه است. تعادل انرژی نشان دهنده تفاوت بین تعداد کالری‌هایی که می‌خورید و تعداد کالری‌هایی که بدن استفاده می‌کند، است. اگر BMRهای بالا ناشی از تجویز داروهایی مانند آمفتامین باشد، حیوانات اغلب تعادل انرژی منفی دارند که منجر به کاهش وزن می‌شود. بر اساس چنین مطالعاتی، بسیاری از افراد به این نتیجه رسیده‌اند که تغییر در سطح هورمون تیروئید که منجر به تغییر در BMR می‌شود، باید باعث تغییراتی در تعادل انرژی و تغییرات مشابه در وزن بدن شود.

با این حال BMR تنها ماجرای مربوط به وزن و تیروئید نیست؛ مثلا وقتی میزان متابولیسم در حیوانات کاهش پیدا می‌کند (به عنوان مثال با کاهش دمای بدن)، معمولاً افزایش وزن مورد انتظار دیده نمی‌شود. بنابراین رابطه بین میزان متابولیسم، تعادل انرژی و تغییرات وزن بسیار پیچیده است. (غیر از هورمون تیروئید) بسیاری از هورمون‌های دیگر، پروتئین‌ها و سایر مواد شیمیایی نیز وجود دارند که برای کنترل مصرف انرژی، مصرف مواد غذایی و وزن بدن اهمیت بسیاری دارند. از آنجا که همه این مواد با بخش‌هایی از مغز و بدن که دریافت انرژی و مصرف آن را کنترل می‌کنند، تعامل دارند؛ به طور کلی پزشکان نمی‌توانند تاثیر تنها یکی از این عوامل (مانند هورمون تیروئید) را بر وزن بدن را پیش‌بینی کنند. در نتیجه، در این وضعیت ما قادر به پیش بینی تاثیر تغییر وضعیت تیروئید بر وزن بدن هر فردی نیستیم.

ارتباط بین تیروئید بیش فعال و وزن چیست؟


از آنجا که BMR در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید افزایش یافته است، بسیاری از بیماران مبتلا به تیروئید بیش فعال مقداری کاهش وزن خواهند داشت. علاوه بر این، کاهش وزن بستگی به شدت بیش‌فعالی تیروئید دارد؛ به عنوان مثال اگر تیروئید بیش از حد پر کار باشد، BMR فرد افزایش می‌یابد که منجر به افزایش میزان کالری لازم برای حفظ وزن بدن می‌شود. اگر فرد میزان کالری دریافتی را برای مطابقت با کالری اضافه سوخته شده افزایش ندهد، دچار کاهش وزن می‌شود. همانطور که قبلا مشخص شده است، عواملی که اشتها، متابولیسم و فعالیت ما را کنترل می کنند بسیار پیچیده هستند و هورمون تیروئید تنها یکی از عوامل این سیستم پیچیده است. با این وجود هر قدر پرکاری تیروئید شدیدتر باشد، کاهش وزن بیشتری مشاهده می‌شود. کاهش وزن در وضعیت‌های دیگری که هورمون های تیروئید افزایش پیدا می‌کنند نیز دیده می‌شود؛ مانند مرحله سمی تیروئیدیت یا در صورت دریافت دوز بیش از حد قرص‌های هورمون تیروئید. از آنجا که پرکاری تیروئید اشتها را نیز افزایش می‌دهد، ممکن است بعضی افراد وزن خود را از دست ندهند و حتی بسته به اینکه پرکاری تیروئید چقدر میزان کالری دریافتی آنها را تحت تاثیر قرار داده باشد، ممکن است بعضی از آنها افزایش وزن نیز پیدا کنند.

چرا وقتی تیروئید پرکار درمان می‌شود وزن اضافه می‌کنم؟


از آنجا که پرکاری تیروئید یک وضعیت غیر طبیعی است، می‌توان پیش بینی کرد که هنگام بازگشت به حالت طبیعی، هر گونه کاهش وزن ناشی از وضعیت غیر طبیعی از بین می‌رود. به طور متوسط تمام وزن از دست رفته در حالت پرکاری تیروئید، پس از درمان پرکاری تیروئید باز می‌‌گردد. افزایش وزن ممکن است حتی در وضعیتی که وزن از دست رفته بسیار اندک بوده یا هیچ وزنی ازدست نداده‌اید نیز رخ دهد؛ زیرا ممکن است بیماران به دلیل مصرف انرژی اضافی در هنگام پرکاری تیروئید، به خوردن کالری بیشتر عادت کرده باشند.

رابطه بین هیپوتیروئیدیسم (تیروئیدکم کار) و افزایش وزن چیست؟


از آنجا که BMR در بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید کاهش پیدا می‌کند، داشتن تیروئید کم کار اغلب با افزایش وزن همراه است. افزایش وزن اغلب در افرادی که کم کاری تیروئید شدید دارند بیشتر است. با این حال کاهش BMR به دلیل کم کاری تیروئید، معمولاً دردسر کمتری نسبت به پرکاری تیروئید دارد که در نتیجه تغییرات وزن کمتری نسبت به تیروئید بیش فعال رخ می‌دهد. علت افزایش وزن در افراد مبتلا به کم کاری تیروئید نیز پیچیده است و ممکن است صرفاً مربوط به تجمع بیش از حد چربی نباشد. بیشتر وزن اضافی که در افراد مبتلا به کم کاری تیروئید ایجاد می‌شود، به دلیل تجمع بیش از حد نمک و آب است. معمولاً کم کاری تیروئید به ندرت با افزایش وزن زیاد همراه است. به طور کلی بسته به شدت کم کاری تیروئید، ممکن است بین ۳ تا ۶ کیلوگرم افزایش وزن بدن به کم کاری تیروئید نسبت داده شود. در نهایت اگر افزایش وزن تنها علامت کم کاری تیروئید است که دارید، احتمال کمتری وجود دارد که افزایش وزن شما صرفاً ناشی از تیروئید باشد.

پس از درمان تیروئید کم کار باید انتظار چه مقدار کاهش وزن را داشته باشم؟


از آنجا که بخش زیادی از افزایش وزن در وضعیت کم کاری تیروئید ناشی از تجمع نمک و آب است، با درمان کم کاری تیروئید می توان انتظار داشت اندکی کاهش وزن (معمولاً کمتر از ۱۰ درصد وزن بدن) رخ دهد. پس از درمان تیروئید کم کار نیز مانند تیروئید پرکار، درمان وضعیت طبیعی با هورمون تیروئید منجر به بازگشت بدن به وزن پیشین قبل از بیماری تیروئید می‌شود. از آنجا که ممکن است افزایش وزن دلایل بسیاری داشته باشد و در طی یک دوره زمانی طولانی ایجاد شده باشد، خیلی ساده می توانید بفهمید که پس از درمان موفقیت آمیز کم کاری تیروئید، کاهش وزن چندانی وجود نخواهد داشت. با این حال اگر تمام علائم تیروئید کم کار غیر از افزایش وزن، با درمان با هورمون تیروئید بهبود یافته است؛ بعید است افزایش وزن صرفاً به دلیل تیروئید باشد. پس از درمان کم کاری تیروئید و قرار گرفتن هورمون تیروئید در سطح طبیعی خود، توانایی شما برای کاهش و افزایش وزن، درست به اندازه کسانی است که اصلا مشکلات تیروئید ندارند.

آیا می‌توانم از هورمون تیروئید برای کمک به کاهش وزن خود استفاده کنم؟


در گذشته از هورمون‌های تیروئید به عنوان ابزاری برای کاهش وزن استفاده می‌شد. اما بعید است شروع مصرف هورمون تیروئید و افزایش سطح آن در بدن باعث تغییر چشمگیری در وزن شما شود. مطالعات نشان داده‌اند که دریافت بیش از حد هورمون تیروئید می‌تواند به کاهش وزنی بیشتر از آنکه صرفا از طریق رژیم غذایی به دست می‌آید، شود؛ اما خطر عواقب منفی ناشی از دریافت هورمون تیروئید برای کمک به کاهش وزن را نیز به همراه دارد؛ مانند از دست دادن پروتئین عضلانی، از دست دادن استخوان و یا مشکلات قلبی. علاوه بر این پس از متوقف کردن مصرف هورمون اضافی تیروئید، معمولاً هر گونه کاهش وزن به دست آمده مجدداً از دست خواهد رفت.

تشخیص و درمان مشکلات تیروئید


تشخیص و درمان مشکلات تیروئید

تشخیص و درمان کم کاری تیروئید می‌تواند بسیار چالش برانگیز باشد؛ به خصوص هنگامی که سطح هورمون تیروئید بیمار در مرز دامنه طبیعی قرار داشته باشد. در بیشتر موارد سطح هورمون بین ۴ و ۱۰ ، دامنه مورد قبول برای درمان است وقتی بیماران علائم مربوط به سطح هورمون ۳ را تجربه می‌کنند، پزشکان با این سوال مواجه هستند که آیا باید درمان را آغاز کنند یا خیر و این یک سوال دشوار است. زیرا درمان فقط مصرف کمی قرص، برای بهبود سریع تمام علائم شما نیست. یافتن مقدار مناسب داروی جایگزین هورمون، برای ثابت نگه داشتن سطح آن می تواند یک عمل ایجاد تعادل دشوار باشد.

نکات مربوط به تیروئید

  • یک معاینه گردن انجام دهید؛ اولین نشانه مشکلات تیروئید می‌تواند وجود یک توده یا بزرگ شدن غده کوچک قسمت جلوی پایین گردن شما باشد.
  • آزمایشات تیروئید را انجام دهید؛ اگر به داشتن مشکل تیروئید شک دارید، از پزشک خود بخواهید آزمایش تحریک هورمون تیروئید (TSH) و همچنین آنتی بادی‌های تیروئید را برای شما تجویز کند که این آزمایش‌ها می‌توانند نشانگر تیروئیدیت هاشیموتو، یعنی شایع‌ترین کم کاری تیروئید باشند.
  • کلسترول خود را کنترل کنید؛ کلسترول بالا که به رژیم و ورزش یا دارو پاسخ نمی‌دهد، می‌تواند نشانه‌ای از تیروئید کم کار باشد. داشتن کلسترول کم نیز ممکن است نشانه‌ای از بیش فعالی تیروئید باشد.
  • تغییرات شناختی در افراد مسن را در نظر بگیرید؛ پزشکان تخمین می‌زنند که از هر چهار نفر ساکنان خانه سالمندان، یک نفر مبتلا به کم کاری تیروئید تشخیص داده نشده است که می‌تواند باعث کاهش حافظه و افت شناختی آنها شود. توجه به این نکته که ترشح بیش از حد هورمون تیروئید نیز می‌تواند باعث تغییرات خلقی شود، نیز اهمیت بسیاری دارد.
  • قانون «همان؛ همان؛ همان» را به خاطر داشته باشید؛ برای کسانی که کم کاری تیروئید در آنها تشخیص داده شده است، مصرف همان داروی تیروئید، در همان دوز همیشگی و در همان زمان روزانه ضرورت دارد. همچنین لازم است بدانید مصرف کافئین، کلسیم، آنتی اسیدها و مکمل‌های آهن می‌توانند بر جذب دارو توسط بدن تاثیر بگذارند. بنابراین پزشکان توصیه می‌کنند بین زمان مصرف قرص تیروئید و خوردن هر چیزی که دارای کلسیم باشد، چهار ساعت صبر کنید. یکی از تحقیقات نشان داده است که قهوه می‌تواند جذب داروی تیروئید را به نصف کاهش دهد.

 همیشه هم تیروئید مقصر نیست! 


افراد نباید اضافه وزن خود را به جای داشتن عادات غذایی غیر سالم یا عدم داشتن فعالیت جسمانی کافی، به گردن تیروئید بیندازند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

Print Friendly, PDF & Email
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *