راشیتیسم یک نقص در فرآیند مینرالیزاسیون استخوانهای در حال رشد است. در مقابل، استئومالاسی یک نقص در فرآیند مینرالیزاسیون استخوانهای کامل است. همچنین، استئوپروز به معنای کاهش ماتریکس و مواد معدنی در واحد حجم است.
انواع راشیتیسم
1- راشیتیسم ناشی از نقص ویتامین D
2- راشیتیسم وابسته به ویتامین D
3- راشیتیسم مقاوم به ویتامین D یا راشیتیسم خانوادگی هیپوفسفاتمیک
4- بیماریهای مشابه و تشخیص افتراقیها
عوامل زمینه ساز بروز راشیتیسم
- سن
- نداشتن تماس مستقیم با نور خورشید
- رشد سریع
- پوست تیره
- مصرف داروها (فنوباربیتال، دیلانتین و ….)
- سندرومهای سوء جذب (سیلیاک، فیبروز کیستیک، استئاتوره و…)
علائم بالینی راشیتیسم
اگر راشیتیسم در سنین پایین شروع شود، علایم بیشتر در سر و قفسه سینه قابل مشاهده است. اما اگر راشیتیسم بعد از یکسالگی شروع شود، علایم بیشتر مربوط به اندامها خواهد بود. شدت علایم نیز با توجه به دوره بیماری متغیر است.
علایم بالینی راشیتیسم در سر و گردن
- کرانیوتابس
- پیشانی برجسته
- تاخیر در رویش دندانها
- سر به شکل مکعب
- پوسیدگی زودرس دندانها
- وسیع بودن فونتانلها
- تاخیر در بسته شدن فونتانلها
- مژه های بلند و عرق روی پیشانی
- Rachitic rosary
- شیار هاریسون
- شکم برآمده
- اسهال و یبوست
- گیبوز و ….
- دیر راه رفتن
- دفورمیته
- انحناء اندامها
- پهن شدن نواحی متافیزی
- انحناء فامیلی اندامها
- دیسپلازی متافیزی
- کندرودیستروفی
- کمبود ویتامین C
- مسمومیت با ویتامین A
- کمبود ویتامین D
- شیوع بیشتر عفونتهای گوارشی
- شیوع بیشتر عفونتهای ریوی
- تتانی و تشنج
- بدشکل شدن اندامها
- مشکلات بهداشتی دهان و دندان
- مرگ و میر
- کلسیم : پایین یانرمال
- فسفر: پایین
- آلکالن فسفاتاز: بالا
- اسیدوز متابولیک
- کاهش دانسیته استخوانها
- از دست دادن شکل طبیعی استخوانها
- شکستگی پاتولوژیک
- تیغه های خاری
- تغییر شکل انتهای استخوانها دراز به حالت تقعر
- خوردگی انتهای استخوانها
- خالی شدن زیرکورتکس
- زیاد شدن فاصله مراکز استخوانی مچ دست از انتهای استخوانها
علائم بالینی راشیتیسم در قفسه صدری و شکم
- شیار هاریسون
- شکم برآمده
- اسهال و یبوست
- گیبوز و ….
علایم بالینی راشیتیسم در اندامها
- دیر راه رفتن
- دفورمیته
- انحناء اندامها
- پهن شدن نواحی متافیزی
تشخیص افتراقی
- انحناء فامیلی اندامها
- دیسپلازی متافیزی
- کندرودیستروفی
- کمبود ویتامین C
- مسمومیت با ویتامین A
- کمبود ویتامین D
عـوارض
- شیوع بیشتر عفونتهای گوارشی
- شیوع بیشتر عفونتهای ریوی
- تتانی و تشنج
- بدشکل شدن اندامها
- مشکلات بهداشتی دهان و دندان
- مرگ و میر
تغییرات آزمایشگاهی
- کلسیم : پایین یانرمال
- فسفر: پایین
- آلکالن فسفاتاز: بالا
- اسیدوز متابولیک
تغییرات رادیولوژیک
کاهش دانسیته استخوانها میتواند منجر به از دست دادن شکل طبیعی استخوانها، شکستگی پاتولوژیک، تیغههای خاری، تغییر شکل انتهای استخوانها از دراز به حالت تقعر، خوردگی انتهای استخوانها، خالی شدن زیرکورتکس و زیاد شدن فاصله مراکز استخوانی مچ دست از انتهای استخوانها ایجاد کند.
روشهای پیشگیری از راشیتیسم
- برای پیشگیری از راشیتیسم، میتوان از روشهایی نظیر نور آفتاب، غنی سازی مواد غذایی و استفاده از شیر مادر استفاده کرد. همچنین، تجویز روزانه 400 واحد بین المللی ویتامین D از دو هفتگی تا 2 سالگی نیز میتواند موثر باشد.
درمـان
- در صورت نیاز، میتوان برای درمان از تجویز یک دوز واحد 300,000 ویتامین D3 یا تجویز روزانه 4000 واحد ویتامین D برای چهار هفته استفاده کرد. در صورت لزوم، ممکن است یک دوره کوتاه مدت کلسیم نیز تجویز شود.
منبع:کتاب مرجع طب کودکان نلسون
دکتر سید حسین منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان
