غذای کمکی نوزادان، دغدغه ها و راهکارهای آن

تغذیه بهینه در هزار روز اول زندگی (از دوره جنینی تا دوسالگی) موضوع مهمی در مجامع علمی، دانشگاهی، سازمان های بین المللی و همینطور سازمان جهانی بهداشت است. گزارشات این سازمان آمارهای نگران کننده ای در زمینه سوء تغذیه از یک سو و افزایش وزن شیرخواران از سوی دیگر را نشان می دهد.

همانطور که مجامع علمی نیز تاکید می کنند، بر اساس توصیه سازمان جهانی بهداشت تغذیه انحصاری با شیر مادر بهترین تغذیه ممکن برای اوست. اما از حدود شش ماهگی غذای کمکی چالش مهمی پیشروی والدین و دست اندرکاران سلامت قرار می دهد. صرف نظر از بخش مایع غذا که همچنان شیرمادر است، هدف از غذای کمکی یا جامد این است که از مقدار کافی انرژی، پروتئین و تک تک ریز مغذی ها اطمینان حاصل شود. واقعیت این است که متاسفانه هنوز سوء تغذیه پروتئین انرژی در بسیاری مناطق جهان شایع است. کمبود بعضی ریز مغذی ها نظیر آهن، روی، ویتامین دی و ویتامین آ نیز به طور بسیار شایعی وجود دارد حال اینکه این کمبودها غالبا با نمودارهای رشد و پایش های معمول تشخیص داده نمی شوند. این مسأله لزوماً تحت تأثیر شرایط اجتماعی اقتصادی خانواده ها نیست و در همه سطوح مشاهده می گردد. علت از کمبود دانش مادران در زمینه غذای کمکی مناسب گرفته، تا کمبود وقت برای تهیه آنها، کمبود بعضی ریزمغذی ها در رژیم های غذایی معمول و تکنیک های نامناسب مادران در تغذیه شیرخوار. مشکل بزرگ و متاسفانه رو به افزایش دیگر جوامع کنونی این است که در کنار سوء تغذیه، فزونی کالری در رژیم غذایی شیرخوار ریسک بالای افزایش وزن، چاقی و دیابت را به دنبال دارد. بررسی های بسیار جدید علمی تاکید خاصی روی میزان “پروتئین” نیز دارند. بر خلاف تصور پیشین، پروتئین اضافه در دو سال اول زندگی باعث رسوب بیشتر چربی در بدن و افزایش وزن شیرخوار می شود.

موضوع غذای کمکی از جهات گوناگونی قابل بررسی است. در این نوشتار، تکنیک های تغذیه شیرخوار را مورد توجه قرار خواهیم داد.

تکنیک ها و روش های تغذیه شیرخواران می توانند همانند نوع غذا تأثیر عمیقی بر عادات غذایی در بزرگسالی داشته باشند. به عنوان مثال، هرگز نباید غذایی را به عنوان “پاداش” انجام کاری در نظر گرفت. تصور کنید که مادری خوردن سبزیجات را با ارائه بستنی پاداش دهد. هرچند شیرخوار یا نوپا وعده ای سالم خورده است ولی خوردن غذای سالم را به عنوان یک “اتفاق خاص” در نظر می گیرد نه به عنوان یک اتفاق روتین و عادی. از سوی دیگر، این روش غلط باعث تثبیت این نوع برداشت در شیرخوار یا کودک می شود که بستنی خوش مزه است ولی اسفناج خیر. نتیجه آن در دراز مدت این است که چنین غذاهایی هرگز “دوست” داشته نمی شوند بلکه تنها برای دریافت پاداش ممکن است مصرف شوند. بررسی ها نشان داده اند که این کودکان، وقتی در سنینی قرار می گیرند که خود می توانند غذای خود را انتخاب کنند به سراغ چنین غذاهایی نظیر اسفناج نخواهند رفت. در واقع توصیه های مجامع بین المللی به نفع رفتاری است که غذای سالم به عنوان غذای اصلی در نظر گرفته شود و پاداشی هم در پی نداشته باشد. به این ترتیب والدین “ذائقه” شیرخوار یا نوپا را “برنامه ریزی” می کنند.

baby

اضافه وزن یا چاقی کودکان مشکل بهداشتی دیگری است که جوامع کنونی با آن مواجه هستند. بیش از هر چیز باور غلط والدین است که “فرزند قوی، فرزندی است فربه”. این باور غلط زمینه ساز بسیاری از روش های تغذیه ناسالم است.  یکی از تکنیک های اشتباهی که مساله را تشدید می کند این است که بسیاری از والدین شیرخوار یا کودک را تشویق می کنند که ظرف غذای خود را “تمام” کنند. هر چند این رفتار جلوی اصراف مواد غذایی را می گیرد اما باعث “زیاده خوری” نیز می گردد. به عبارت دیگر، شیرخوار یا کودک بجای اینکه به احساس سیری خود اعتماد کند و دست از غذای اضافه بردارد، یاد می گیرد که به “ظرف غذا” نگاه کند. توصیه های بین المللی این است که از بشقاب های مخصوص کودکان استفاده شود و بشقاب کودک فقط به اندازه مناسب پر شود، نه اضافه بر نیاز. حتی روش بهتر این است که به کودک اجازه داده شود تا (اگر قادر باشد) غذای خود را خودش در ظرف بکشد. در واقع آنچه باید کنترل شود، اصرار والدین برای غذای بیشتر است، نه زمان سیر شدن کودک.

baby1

مساله دیگری که باید مورد نظر قرار گیرد این است که اصولاً بچه ها نسبت به امتحان کردن غذاهای جدید مقاومت نشان می دهند. مادر امّا باید تلاش کند تا تمام مواد لازم از جمله ریز مغذی ها را با غذاهای متنوع تأمین کند. ذائقه نیز نیاز به آموزش و عادت به تنوع غذایی دارد. اما این مقومت مانع از چنین آموزشی می گردد. برای کاهش مقاومت، یک تکنیک بسیار ثمربخش این است که والدین با تقلید یا خوردن همان غذا و منتقل کردن احساس شادی یا رضایت از خوردن آن ترس کودک را از خوردن آن بشدت کاهش دهند.

baby2

نکته نهایی که نباید از نظر دور داشت این است که کودک ممکن است نسبت به هر غذای جدید حتی تا ده بار امتناع ورزد. حال اینکه مادر اغلب بعد از سه چهار بار مواجهه با امتناع شیرخوار دلسرد شده و اساساً از آن غذا صرف نظر می کنند. این یک اشتباه شایع مادران است که عملا باعث حذف بسیاری از مواد مغذی و کاهش تنوع غذایی می گردد. پس دانستن این نکته که شیرخوار ممکن است بارها غذایی را پس زند و در نهایت شکیبایی والدین نقش کلیدی در تغذیه سالم کودک خواهد داشت.

baby3

به طور خلاصه و چنانکه گفته شد، تغذیه شیرخواران و کودکان متضمن سلامت آنها در بزرگسالی است. به این ترتیب، با انتخاب درست مواد غذایی، مقدار مناسب، و در نهایت توجه به تکنیک های غذا دادن، می توان سلامت شیرخواران و کودکان را در سنین بالاتر تضمین نمود.

baby4

همانگونه که در بالا گفته شد، موضوع غذای کمکی از جهات بسیار گوناگونی قابل بررسی است. چنانکه ذکر شد، صرف نظر از بخش مایع تغذیه شیرخوار بعد از شش ماهگی (که همچنان شیرمادر به عنوان بهترین گزینه پیشنهاد می گردد)، هدف از غذای کمکی این است که از مقدار کافی انرژی و تک تک مواد مغذی نظیر پروتئین و ریز مغذی ها اطمینان حاصل شود. از سوی دیگر، با افزایش توان حرکتی شیرخوار و احتمال مواجهه با باکتری ها، عفونت های دستگاه گوارش در این سن به اوج خود خواهد رسید. بنابراین در نوشتارهای بعدی به سایر جنبه های مهم غذای کمکی مانند مقادیر مناسب تک تک ریز مغذی ها، منابع تأمین آنها و راهکارهای پیشگیری از عفونت در دستگاه گوارش خواهیم پرداخت.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

Print Friendly, PDF & Email
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *