نوشته‌ها

سن بلوغ

post_image

بلوغ می تواند در هر زمانی بین ۱۰ تا ۱۹ سالگی اتفاق افتد ، ولی متوسط سن بلوغ در دختران ۱۱ سالگی است و پسران یک یا دو سال بعد از آن به سن بلوغ می رسند . این تفاوتها در سن بلوغ به همان اندازه که مربوط به خود فرد است به مسایل اجتماعی هم در هر دو جنس مربوط می شود. شروع شدن پروسه بلوغ زود تر از زمان نرمالش، بلوغ زودرس نامیده می شود. بلوغ زودرس در دختران ۵ برابر بیشتر از پسران است. در سه چهارم موارد علت بلوغ زودرس مشخص نمی شود. امروزه این اختلال شایع است. در مورد سن بلوغ زودرس کمی اختلاف نظر در مورد سن بلوغ وجود دارد که این اختلاف عقیده به علت متفاوت بودن شرایط جغرافیایی، ژنتیک، تغذیه و عوامل دیگر می باشد. بیشترین توافق برای بلوغ زودرس سن کمتر از ۸ سال می باشد.

دخترانی که بلوغ زودرس دارند از نظر اخلاقی تهاجمی تر از دختران با بلوغ طبیعی هستند. مفاسد اجتماعی از جمله اعتیاد، رفتارهای ضد اجتماعی و آزار دادن والدین در این افراد بیشتر است. آرزو ها و امیدهای متفاوتی دارند و افسردگی و مشکلات در مدرسه از جمله گرفتن نمرات کم در این افراد زیاد تر است. چون در سن بلوغ دختران (قبل از بلوغ ، بلوغ جنسی ، و بعد از بلوغ) نوجوان با تغییرات و مشکلاتی مواجه می شود ،‌ باید والدین و یا آنان که به نوجوان نزدیکند به آرامی و با توضیح کافی او را در جریان این تغییرات قرار دهند .

بروز صفات ثانویه جنسی در مرحله قبل از سن بلوغ، اولین انزال ( احتلام ) یعنی خروج منی در پسران در زمان بلوغ ، آشنا کردن نوجوانان با مسایلی که در دوره بعد از بلوغ ممکن است برای آنان پیش بیاید (‌ مانند : استعمال مواد مخدر ، مشروبات الکلی ، مفاسد اجتماعی ، معاشرت و هم نشینی با دوستان ناباب و منحرف ، مشاهده فیلم های ویدئویی غیرمجاز و جنسی و … ) از مواردی است که باید در سن بلوغ به آن توجه کافی داشت .

بلوغ دیررس مشکل دیگری است که ممکن است برای برخی دختران و پسران ایجاد شود. بلوغ دیررس در پسران و دختران (تاخیر در بلوغ) هنگامی رخ می‌دهد که زمان بندی بدن برای بلوغ جنسی، دیرتر از حد معمول باشد. جای نگرانی اینجاست که ممکن است فرایند بلوغ آغاز نشود یا اینکه پس از آغاز آن، متوقف گردد.

علائم بلوغ

هورمونها باعث بروز بلوغ می شوند از حدود ۵ سال قبل از بلوغ جنسی ، میزان کمی از هورمونهای جنسی تولید و ترشح می شوند ، که این میزان به تدریج در سن بلوغ افزایش می یابد و سبب تکامل ساختمانی دستگاه تناسلی و عمل غدد جنسی در سن بلوغ می شود . هورمون های بلوغ از غده ای به نام هیپوفیز که در قاعده مغز قرار دارد و نیز از غدد جنسی ( بیضه ها در پسران و تخمدانها در دختران ) ترشح می شوند و با تأثیرگذاری بر سایر غدد و اثر متقابل بر یکدیگر سبب رشد و تکامل بیضه و سایر اعضاء تناسلی و بروز صفات ثانویه جنسی می شوند . این اثرات متقابل در تمام طول حیات باروری افراد ادامه دارد و بتدریج کاهش می یابد .

بنابراین پیدایش بلوغ بر اثر ترشح هورمونهای جنسی است که در سن بلوغ ترشح می شوند و فعالیت های هورمونی سبب بروز تظاهرات بلوغ می شود که صفات اولیه و ثانویه جنسی نامیده می شوند . صفات اولیه جنسی مربوط به مقاربت جنسی و تولید مثل در سن بلوغ است که در ارتباط با اعضای دستگاه تناسلی است و صفات ثانویه جنسی شامل رویش موی صورت و ناحیه تناسلی و بم شدن و تغییر آهنگ صدا در پسران و رویش موی ناحیه تناسلی و تغییرات اندامها در دختران است .

در سن بلوغ هورمونهای جنسی به تدریج افزایش می یابند و تغییرات بدنی را سبب می شوند . بنظر می رسد در سن ۱۶ تا ۱۷ سالگی سطح هورمون مردانه (تستوسترون) در خون خیلی زیاد می شود و سپس به آهستگی کاهش می یابد تا در افراد بزرگسال به میزان ثابتی برسد .

در معاینه فیزیکی فرد، علائم بلوغ (رشد سینه ها، رویش موهای عانه و …) در سن بلوغ دیده می شود. لازم به ذکر است که ممکن است نشانه های بلوغ با هم و به ترتیب اتفاق نیفتد و مثلاً ممکن است رشد موهای عانه اولین علامت سن بلوغ باشد در صورتیکه هنوز رشد سینه ها وجود ندارد. در مرحله بعدی کارهای پاراکلینیک شامل رادیوگرافی از مچ دست برای تعیین سن استخوانی و آزمایشات هورمون های تیروئید و تخمدان و فوق کلیه و غیره می باشد. MRI و CT برای بررسی مغز جهت رد کردن تومورهای مغزی انجام می شود. در صورتیکه توموری تشخیص داده شود، عمل جراحی ضرورت دارد. در غیر این صورت با درمان دارویی، هورمون های جنسی را کاهش داده که به دنبال آن علائم بلوغ به تاخیر می افتد. در بلوغ زودرس چون رشد استخوانی به سرعت صورت می گیرد، ممکن است باعث کوتاهی قد شود که می تواند با درمان دارویی این رشد استخوانی را متعادل کرد. اطمینان دادن به بیمار و داشتن صداقت بهترین روش است. باید والدین حمایت کافی از دختر خود بنمایند و اعتماد به نفس او را زیادتر کنند و توجه او را به رشد سریع جنسی کم کنند.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” درمان بلوغ زودرس ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه بلوغ زودرس مطالعه فرمایید.

منبع: مطهر. نوجوان



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

بلوغ زودرس مرکزی

post_image

بلوغ زودرس به شروع صفات ثانویه جنسی قبل از سن ۸ سالگی در دخترها و ۹ سالگی در پسرها گفته می شود. تنوع در سن شروع بلوغ در بچه های طبیعی خصوصاً با نژادهای متفاوت تعریف بلوغ زودرس را دشوار می کند. البته این تعریف مورد استفاده اکثر پزشکان است. بسته به منبع اولیه تولید هورمون، بلوغ زودرس را به دسته های بلوغ زودرس مرکزی( وابسته به گنادوتروپین یا حقیقی) و بلوغ زودرس محیطی( مستقل از گنادوتروپین یا بلوغ زودرس کاذب) تقسیم می کنند.

بلوغ زودرس مرکزی همیشه ایزوسکسچوال بوده و در اثر فعالیت محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – گنادهاست و بارهایی هورمون های جنسی و بلوغ پیشرونده جنسی همراه است. در بلوغ زودرس محیطی بدون فعال شدن محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – گناد، تعدادی از صفات ثانویه جنسی ایجاد می شود. در این گروه خصوصیات جنسی می تواند ایزوسکسچوال یا هتروسکسچوال باشد. بلوغ زودرس محیطی می تواند بعداً باعث القاء محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – گناد شده و شروع بلوغ زودرس مرکزی را تحریک کند. این نوع مرکب بلوغ زودرس، به طور شایع در هیپرپلازی ارثی آدرنال، سندرم مک کون، آلبرایت و بلوغ زودرس فامیلیال محدود به مردان دیده می شود که در آن زمان سن استخوانی به مرحله بلوغ می رسد.

علائم و نشانه ها

بلوغ زودرس مرکزی با شروع تکامل سینه ها قبل از سن ۸ سالگی در دخترها و شروع تکامل بیضه (حجم۴mL) قبل از سن ۹ سالگی در پسرها، در اثر فعال شدن زودرس محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – گناد رخ می دهد. این حالت در دخترها ۱۰- ۵ برابر شایع تر از پسرهاست و معمولاً تک گیرند. امروزه شیوع بالای بلوغ زودرس مرکزی اییوپاتیک در دخترهای کشورهای درحال توسعه گزارش می شود. البته امکان مشخص نبودن سن تولد آنها را نیز بایستی مدنظر قرار داد. با وجودی که در حدود ۹۰% دخترها علت بلوغ زودرس مشخص نیست ولی مشکلات ساختاری اعصاب مرکزی(CNS ) در ۷۵% پسرها با بلوغ زودرس دیده می شود. علاوه بر اهمیت علت بلوغ زودرس که نیاز به دقت کافی دارد، هر بلوغ زودرس مرکزی می تواند روی رشد خطی اثر کرده و قد کودک را کوتاه کند.

در اینها بلوغ جنسی در هر سنی میتواند رخ دهد و توالی یک بلوغ طبیعی را پشت سر می گذارند در دخترها سیکلهای قاعدگی اول نامنظم تر از بلوغ طبیعی است. سیکل های اول معمولاً بدون تخمک گذاری بوده ولی حاملگی در سن ۵/۵ هم گزارش شده است. در پسرها بیوپسی بیضه نشانه ی تحریک تمام اجزای بیضه بوده و اسپرماتوژنز حتی در ۵-۶ سالگی هم دیده می شود. در دخترها و پسرها، قد، وزن و بلوغ استخوانی باعث بسته شدن زودرس اپی فیزها شده و نهایتاً قد نهایی کمتر از نرمال می شود. بدون درمان بلوغ زودرس مرکزی حدود ۳۰% دخترها و حتی درصد بیشتری از پسرها قد کمتر از صدک پنجم در بزرگسالی پیدا می کنند.

تکامل ذهنی معمولاً با سن تقویمی هماهنگ است و رفتار احساسی و تغییرات در خلق وخو، در بلوغ زودرس مرکزی شایعند ولی مشکلات جدی روانی در آنها نادر است. با وجودی که علائم بالینی متغیر است، ۳ الگوی بلوغ زودرس مرکزی مشخص شده است. اغلب دخترها(معمولاً آنها که کمتر از ۶ سالند) و اغلب پسرها دچار بلوغ بلوغ زودرس مرکزی می شوند که به صورت بلوغ سریع فیزیکی و استخوانی است و قد نهایی کوتاه دارند. برخی دخترها( با شروع بلوغ بعد ۶ سالگی) یک فرم با پیشرفت آهسته تر دارند که در آنها پیشرفت بلوغ استخوانی و رشد خطی موازی بوده و سرانجام می توانند به قد نهایی طبیعی برسند. درصد کمتری از دخترها دچار بهبودی خودبخودی بلوغ زودرس مرکزی و پسرفت در بلوغ زودرس می شوند. این تغییرات در روند بلوغ زودرس مرکزی نیاز به پیگیری دقیق و طولانی علائم بلوغ قبل از شروع هر درمانی دارد.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطالب زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه بلوغ زودرس مطالعه فرمایید.

درمان بلوغ زودرس

نشانه های بلوغ زودرس

علل بلوغ زودرس محیطی

منبع: کتاب بیماری های غدد و متابولیسم (نلسون)



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

مراحل بلوغ جنسی طبیعی

post_image

بیش از ۹۰ درصد بلوغ جنسی طبیعی در پسران بین سن ۱۱ تا ۱۲ سالگی ودختران بین سن ۱۰ تا ۱۱ سالگی شروع میشود.

شروع بلوغ قبل از سن ۸ سالگی در جنس مونث بلوغ زودرس وبعد از سن ۱۳ سالگی بلوغ دیررس اطلاق می شود،و در پسران سن بلوغ قبل از سن ۹سالگی بلوغ زودرس وبعد از سن ۱۴ سالگی بلوغ دیررس گفته میشود.

مراحل طبیعی بلوغ

باید توجه داشت که اولین علامت بلوغ در پسران چین خوردن وتیره شدن پوست بیضه ،ودر جنس مونث جوانه پستان است،گرچه در۲۵ درصد موارد قبل از این علایم رویش موهای تناسلی به ویژه زیر بغل است ،
بلوغ نرمال به ۵مرحله اصلی بنام مراحل تانر یا(SMR)تقسیم میشود که فاصله تقریبی هر مرحله در هر دو جنس بین ۶ماه تا ۱سال است .
بقیه مراحل بلوغ نرمال به شرح زیر است.

الف- علایم بلوغ دختران

  • بزرگ شدن سینه ها(اولین علامت،به صورت جوانه پستان)
  • بزرگ شدن لوب کوچک تناسلی
  • تغییرات مخاط واژن
  • پیدایش موهای عانه (در سنین بالای ۶ سال)
  • خونریزی واژن به صورت دوره ای(پریودماهانه که پایان بلوغ است)

ب- علایم بلوغ پسران

  • بزرگ شدن بیضه( اولین علامت)
  • بزرگ شدن آلت تناسلی
  • پیدا شدن موهای عانه
  • آکنه(جوش صورت)
  • نعوظ
  • کلفت شدن صدا
  • احتلام
  • رویش موهای صورت

تدوین دکتر منشادی فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

روش های درمان بلوغ زودرس

post_image

درمان داروئی باعث توقف بلوغ در انواع بلوغ زودرس محیطی و مرکزی میشود. نیاز به درمان، باید بر اساس مورد ارزیابی شود. درمان در موارد زیرانجام میشود،در مقالات دیگر به علل و عوارض بلوغ دیررس نیز می پردازیم.
۱٫ بلوغ زودرسی که منجر به کاهش قد نهایی شود. در شروع بلوغ، این کودکان افزایش رشد قد، نسبت به همسالان خود دارند ولی با بسته شد ن زودرس صفحه رشد، قد نهایی کوتاه خواهد شد.

نکته بسیار مهم این است که در مواردی که بلوغ بعد از۶تا۸ سال درجنس مونث شروع شده باشد، درمان روی قد نهایی هیچ تاثیری نخواهد داشت.

۲٫ عوامل روانی و اضطراب والدین(کودکان با بلوغ زودرس، از همسالان خود بزرگتر به نظر میرسند و این مسئله میتوا ند باعث مشکلاتی د رمدرسه و جامعه شود)

۳٫ شروع خونریزی قاعدگی قبل از ۹ سال در دختران

۴٫ در کودکان با ضایعات عضوی ( در این بیماران سیر بیماری پیشرونده است و این افراد قریب به اتفاق نیاز به درمان دارند.)

درمان بلوغ زودرس مرکزی

در موارد بدون عارضه و سایر ضایعات سیستم عصبی مرکزی که جراحی امکانپذیر نباشد از درمان دارویی استفاده میشود. بدیهی است هنگامی که افزایش LH پایه یا با تحریک وجود ندارد، این درمان کاربردی ندارد. در هر دو جنس بهترین درمان، اگونیستهای(معادلها مصنوعی) GnRH است که با تحر یک مداوم گیرند ه های GnRH به جای تحریک ضرباندا ر روی سلولهای محرک غده جنسی در هیپوفیز قدامی منجر به غیر حساس شدن این سلولها به اثر GnRH می شوند در کشور ایران نوع طویل الاثر آگونیست محرک غده جنسی با نامهای تجاری مختلف به صورت ویالهای یک دهم و ۳/۷۵ و۱۱/۲۵میلیگرمی وجود دارد.

دوز دارو۵۰تا ۶۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن و هر ۴ هفته یک بار به صورت عضلانی ترزیق میشود. در بسته بندی این دارو، سرنگ و سرسوزن مخصوص تزریق وجود دارد.

دارو بعد از آماده سازی بسرعت باید تزریق شود در صورت استفاده از سر سوزن دیگر یا تاخیر در تزریق ، دارو میتواند در سرنگ گیر کرده و قابل تزریق نباشد. با درمان در طی یک تا دو هفته ترشح ضرباندار FSH و LH سرکوب شده. در مدت ۴تا۲ هفته در دختران و۶ هفته در پسران استروئیدهای غدد جنسی به سطح قبل از بلوغ برمیگردد. ارزیابی دورهای هورمونهای محرک غدد جنسی سرم و استروئیدهای غدد جنسی، در اوایل، هر یک تا سه ماه و سپس با فواصل طولانیتر برای بررسی کیفیت درمان در یک آزمایشگاه معتبر انجام میشود. معاینات بالینی و سونوگرافی رحم و تخمدانها نیز با همین فواصل انجام میشود. تغییرات صفات ثانویه جنسی در۶ ماه اول درمان مشاهده خواهد شد در دختران این تغییرات شامل کوچک شد ن پستان(در صورتی که مرحله بلوغ پیشرفته باشد ممکن است با جایگزینی بافت چربی پستان کوچک نشود ) کاهش موهای عانه ، توقف عادت ماهیانه وکاهش اندازه رحم و تخمدانها در سونوگرافی است.

در پسران موهای عانه نازکتر میشوند، آکنه و سبوره پسرفت مینماید، تحریکات جنسی و رفتارهای تهاجمی نیز کاهش مییابد یا از بین می رود. افزایش سرعت رشد و پیشرفت سن استخوانی در هر دو جنس کاهش مییابد. سرعت رشد به میزان متناسب با همسالان میرسد.

طول مدت درمان مورد بحث است دراغلب موارد حداکثر تا سن استخوانی۱۱ سال و سن تقویمی۱۲تا۱۳ سال درمان ادامه می یابد.

با قطع درمان، شروع عادت ماهانه در دختران بین صفر تا ۶۰ ماه بعد رخ میدهد. در هر دو جنس در عرض یکسال بعد از قطع درمان پاسخ LHبه GnRH به سطح بعد از بلوغ میرسد. در پسران افزایش اندازه بیضه ممکن است بیشتر طول بکشد.

ترجمه وتلخیص دکتر دهقان منشادی فوق تخصص غدد، متابولیسم ورشد کودکان – برگرفته از کتاب مرجع طب غدد ویلیامز



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

علل و انواع بلوغ زودرس

post_image

انواع بلوغ زودرس

علل بلوغ زودرس را به دو دسته تقسیم بندی میکنند:
۱-مرکزی یا وابسته به هورمونهای محرک غدد جنسی ( بلوغ زودرس حقیقی)
۲- محیطی یا غیر وابسته به هورمونهای محرک غدد جنسی ( بلوغ زودرس کاذب)
بلوغ زودرس مرکزی در اثر فعال شدن زودرس محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- غده جنسی و تحت تاثیر ترشح ضرباندا ر LHRHاز هیپوتالاموس است که منجر به ترشح ضرباندار هورمونهای محرک غدد جنسی از هیپوفیز میشود LH و FSH روی غدد جنسی اثر کرده و استروئیدهای غدد جنسی ترشح میشوند. ولی در بلوغ زودرس محیطی استروئیدهای غدد جنسی (تستوسترون در پسرها و استرا دیول در دخترا ن ) بدون فعال شدن محور فوق مستقیماً از غدد جنسی یا با منشاءغده فوق کلیه منجر به بلوغ زودرس میشوند.

علل بلوغ زودرس مرکزی

در دختران ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد علت بلوغ زودرس مرکزی بدون علت است ولی در پسران ۵۰ درصد موارد بدون علت و ۵۰ درصد ضایعه ای در سیستم عصبی مرکزی وجود دارد. ضایعات سیستم عصبی مرکزی که باعث بلوغ زودرس مرکزی میشوند شامل: تومورهای سیستم عصبی مرکزی، هامارتوم(خال) هیپوتالاموس آنسفالیت، آنسفالوپاتی پابر جا، آبسه مغز، گرانولوم سلی یا گرانولوم سارکوئید، ضربه به جمجمه، هیدروسفالی، کیست آراکنوئید، میلومننگوسل، ضایعات، عروقی و پرتودرمانی جمجمه میباشد.

علل بلوغ زودرس محیطی

علل بلوغ زودرس محیطی در پسران

انواع هیپرپلازی مادرزادی آدرنال(بزرگ شدن مادرزادی غده قوق کلیه) از نوع کمبود- ۲۱ هیدروکسیلاز و کمبود -۱۱هیدروکسیداز از علل نسبتاً شایعتر بلوغ زودر س محیطی هستند.
تومورهای مترشحهHCG در سیستم عصبی مرکزی(ژرمینوما، تراتوما، کوریواپتیلیوما ) و خارج از سیستم عصبی مرکزی شامل (هپاتوما، تراتوما و کوریوکارسینوما،سرطان های آدرنال، آدنوم سلولهای لیدیک بیضه، تستوتوکسیکوز فامیلی و سندرم مقاومت به کورتیزول)است.

علل بلوغ زودرس محیطی در دختران

کیستهای اتونوم(خودکار) تخمدان شایعتر هستند. سایر علل شامل نئوپلاسمهای(سرطان های) مترشحه استروژن در تخمدان و آدرنال و سندرم پوتز جگر است.

علل بلوغ زودرس محیطی در هر دو جنس

در هر دو جنس، سندرم مک کون آلبرایت، کم کاری غده تیروئید و تماس اتفاقی با استروئیدهای گنادی(جنسی) با منشاء خارجی، میتواند باعث بلوغ زودرس شونددرضمن بلوغ زودرس محیطی درمان نشده میتواند با افزایش سن استخوانی باعث بلوغ زودرس مرکزی شود.

ترجمه وتلخیص دکتر دهقان منشادی فوق تخصص غدد، متابولیسم ورشد کودکان – برگرفته از کتاب مرجع طب غدد ویلیامز



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد