غدد و هورمون های جنسی زنان

غدد جنسی در زنان شامل تخمدان‌ها می‌باشد. تخمدان‌ها علاوه بر ساختن سلول‌های جنسی ماده، هورمون‌هایی را نیز ترشح کرده و به خون می‌ریزند. تخمدان‌ها پس از به وجود آمدن در دوره جنینی به علت وجود گنادوتروپین‌های بدن مادر، هورمون می‌سازند؛ ولی پس از تولد تا زمان بلوغ غیرفعال می‌شوند. این غدد در هنگام بلوغ بر اثر ترشح هورمون‌های گنادوتروپین هیپوفیز، فعال می‌شوند و تراکم هورمون‌های جنسی در خون بالا می‌رود. بلوغ و بروز صفات ثانویه جنسی در زن و به وجود آمدن دوره‌های ماهانه، تحت تأثیر این هورمون‌ها صورت می‌گیرد.

آناتومی فیزیولوژیک تخمدان‌ها

تخمدان‌ها دو عضو بیضی‌شکل به اندازه یک بادام هستند که در حفره لگن قرار گرفته‌اند. تخمدان‌ها نیز مانند بیضه‌ها ابتدا در ناحیه کمر قرار دارند ولی به‌تدریج نزول کرده، در حفره لگن استقرار می‌گیرند. سطح تخمدان‌ها قبل از بلوغ صاف است و با پیشرفت سن ناصاف می‌شود. تخمدان،‌ توسط رباط مخصوص تخمدان به رحم متصل بوده و از خارج توسط ورقه‌ای از سلول‌های پوششی به نام طبقه زاینده احاطه شده است. داخل تخمدان، سلول‌های جنسی در مراحل مختلف رشد، ‌همراه با تعدادی سلول محافظ و بافت همبند دیده می‌شود. معمولا در هر سیکل تخمدانی، چند سلول جنسی به مرحله بلوغ می‌رسند ولی فقط یکی از آنها به عنوان اووسیت بالغ از تخمدان خارج می‌شود.

اعمال هورمون های تخمدانی –استرادیول وپروژسترون

هورمون های جنسی تخمدان به دودسته استوزن ها وپروژسترون ها تقسیم می شوند . مهمترین هورمون های استروزنی استرادیول ومهمترین پروژستین ها پروژسترون است. استروژن ها عمدتا باعث رشد وتکثیر آن دسته از سلول های بدن می شوند که مسئول بیشتر صفات ثانویه جنسی زن هستند .پروژستین ها نیز منحصرا مسئول آماده کردن نهایی رحم برای بارداری وآماده کردن پستان ها برای شیر دادن هستند.

استروژن

در واقع استروژن نام یک هورمون در بدن نیست و این نام به دسته‌ای از هورمون‌ها اطلاق می‌شود. سه هورمون استروژن مهم که در بدن خانم‌ها تولید می‌شوند، استریول، استرادیول و استرون هستند. استروژن‌ها عمدتا در تخمدان‌ها ساخته می‌شوند و به نام هورمون‌های زنانه شناخته می‌شوند. البته آقایان نیز مقدار کمی از این هورمون را در بیضه‌های خود تولید می‌کنند. استروژن در خانم ها در سیکل طبیعی تخمدان، در مرحله فولیکولی از تخمک آزاد می شود. استرادیول از موثرترین استروژن‌های طبیعی است و احتمالاً هورمونی حقیقی است. استروژن‌ها باعث رشد دستگاه تولیدمثلی زن و ایجاد صفات زنانه مثل بزرگ شدن سینه‌ها در جنس مونث و داشتن صدای ظریف زنانه می‌شوند. این هورمون‌ها در دوران کودکی ترشح بسیار کمی دارند و در هنگام بلوغ ترشح آنها زیاد می‌شود. به همین دلیل در این هنگام اندام‌های جنسی از حالت کودکانه درمی‌آید و شبیه افراد بزرگسال می‌شود. استروژن‌ها فعالیت استخوان‌سازی را نیز افزایش می‌دهند، بنابراین هنگام بلوغ افزایش قد دختران سریع‌تر از قبل می‌شود. استروژن‌ها همچنین توزیع چربی را در بدن به فرم زنانه درمی‌آورند، یعنی بیشتر در سینه‌ها، باسن و ران‌ها. استروژن‌ها با اتصال به گیرنده استروژنی در سیتوپلاسم، باعث افزایش میزان ساخته شدن DNA و RNA و پروتئین‌های دیگر در بافت هدف می‌شوند. استروژن در جدار رحم باعث رشد و پرخونی آندومتر (دیواره داخلی رحم) می‌شود. همچنین در هیپوتالاموس میزان آزاد شدن هورمون محرک غدد جنسی تحت تاثیر استروژن کاهش پیدا می‌کند و در غده هیپوفیز آزاد شدن FSH و LH کاهش می‌یابد.

پروژسترون

پروژسترون به تنهایی اثر هورمونی ندارد، به همین دلیل بر روی سلول‌های هدفی که فبلا با استروژن تماس حاصل کند دارای اثرات زیر است:

* بر آندومتر پرولیفراتیو که توسط استروژن ایجاد شده اثر کرده سبب تشکیل آندومتر ترشحی برای پذیرش تخمک لقاح یافته می‌شود. فرکانس انقباضات رحم را کاهش داده از دفع تخمک جلوگیری می‌کند.

* توسعه و تکامل غدد پستانی را افزایش می‌دهد ولی با این وجود ترشح شیر بستگی به وجود پرولاکتین دارد و پروژسترون ترشح شیر را سب نمی‌شود.

* افزایش پروژسترون تخمک‌گذاری را متوقف می‌کند و این امر در حاماگی بسیار اهمیت دارد.

* درجه حرارت بدن را مختصری افزایش می‌دهد.

هورمون تستوسترون

درست است که همه هورمون تستوسترون را به عنوان هورمونی مردانه می‌شناسند اما این هورمون در بدن زنان هم وجود دارد. غدد فوق کلیوی و تخمدان‌های زنان حدود ۱۰درصد از میزان تستوسترون مردان را در بدن زنان می‌سازند اما عملکرد هورمون در هر ۲ جنس شبیه هم است: افزایش تمایل جنسی، افزایش بافت و قدرت عضلانی، تحکیم بافت استخوانی و نیز افزایش متابولیسم بدن. اگر در بدن یک زن میزان کمی از هورمون تستوسترون ترشح شود این زن میل جنسی، انرژی و توان کمتری دارد و احساس افسردگی می‌کند. میزان بالای تستوسترون در زنان هم می‌تواند باعث آکنه‌های شدید، پرمویی به‌خصوص در ناحیه صورت و برخی مشکلات دیگر شود.

بلوغ و نخستین قاعدگی

بلوغ به معنای شروع حیات جنسی بزرگسالی است و به مفهوم آغاز چرخه قاعدگی می‌باشد. دوره بلوغ که به دلیل افزایش تدریجی ترشح هورمون گنادوتروپیک از هیپوفیز به وجود می‌آید، حدودا در سال هشتم زندگی شروع می‌شود و معمولا با شروع قاعدگی در دختران بین سنین ۱۱ تا ۱۶ سالگی به اوج خود می‌رسد.

اختلالات هورمونی در زنان

هر روز بر تعداد دختران جوانی که دچار ریزش مو، موی زائد، چاقی و اختلالات قاعدگی هستند، افزوده می‌شود که شایع‌ترین علت این اختلالات، کیست تخمدان، فیبروم رحم، تخمدان پلی‌کیستیک و یا اختلالات هورمون‌های جنسی زنانه است. این مشکلات در بین جوانان ۲۰-۲۵ ساله شیوع بیشتری دارد. آنها در آینده در معرض ناباروری هستند و به همین جهت تحت درمان‌های دارویی مانند یاسمین، دویان، پروژسترون و … قرار می‌گیرند که این درمان‌ها خود می‌توانند مزید بر علت شوند!

علل شیوع اختلالات هورمونی

البته پرداختن به این موضوع نیاز به مجال دیگری دارد؛ ولی باید گفت که نوع تغذیه کنونی، روش‌های دفع کشت‌های نباتی، آلودگی‌های هوا و غذا، پرورش حیوانات به روش‌های صنعتی، فشارهای عصبی و غیره در این امر دخیل هستند.

چگونه با وجود چالش های عصبی، هورمون های زنانه خود را حفظ کنیم؟

هورمون‌های زنانه شامل استریول، استرول و استرادیول است که کلاً به آنها استروژن می‌گویند. استروژن روی رشد و اعمال بافت‌های متفاوت بدن تأثیر می‌گذارد (مثل اندام های تولید مثل و بسیاری از اندام های دیگر). استخوان‌ها را تقویت می کند، از قلب و سیستم قلبی و عروقی محافظت می‌کند و بر خلق و خو تأثیر می‌گذارد. استروژن از کلسترول موجود در تخمدان تولید می‌شود که ناشی از واکنش شیمیایی غده هیپوفیز است. این هورمون از استروئید موجود در سلول های چربی، پوست، استخوان و سایر بافت ها هم ساخته می شود. بعد از یائسگی، تولید استروژن در تخمدان به شدت کاهش می‌یابد؛ ولی به هر حال تا حدودی از چربی بدن ترشح می‌گردد. استروژن هورمونی قوی است و کاهش آن باعث می‌شود فرد در معرض خشکی رحم، کاهش میل جنسی، اضافه وزن، افزایش کلسترول و مشکلات گردش خون و بیماری‌های قلبی قرار گیرد. همچنین موجبات کدری پوست، ریزش مو، خستگی مفرط، پوکی استخوان و افسردگی می‌شود. اما استروژن زیاد ناراحتی‌های دیگری به دنبال دارد؛ مثل عادت ماهیانه زودهنگام، یائسگی دراز مدت، سندرم پیش از عادت ماهیانه، عادت ماهیانه نامرتب، شدید و دردناک، میل به شوری و چربی و شیرینی، دمدمی مزاج شدن، فیبروم رحم، خونریزی رحم، اندومتریوز، ایجاد غده در پستان، سل پوستی، سرطان سینه و تیروئید، مخاط رحم و … استروژن زیاد باعث تحریک بیش از حد غده تیروئید می‌شود و تنش جسمانی مداوم ایجاد می‌کند.

یائسگی

یائسگی، به صورت آخرین دوره خون‌ریزی قاعدگی در خانم‌ها تعریف می‌شود. در این دوره از دست دادن پیشرونده عملکرد تخمدانی و انواعی از تغییرات اندوکرین(درون‌ریز)، سوماتیک و روانی وجود دارند. سن متوسط زنان در زمان قطع خون‌ریزی قاعدگی ۵۰ تا ۵۱ سالگی است. اما از حدود ۴۰ تا ۵۰ سالگی معمولا چرخه جنسی نامنظم شده و تخمک‌گذاری در بعضی از چرخه‌ها اتفاق نمی‌افتد. علت یائسگی، “فرسایش” تخمدان‌ها می‌باشد. در تمام طول حیات تولیدمثلی یک خانم، حدود ۴۰۰ فولیکول بالغ به شکل تخمک آزاد می‌شوند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

غده هیپوفیز، بیماریها و درمان

غدهٔ هیپوفیز عضوى به اندازهٔ یک انگشتانه است که درست زیر مغز قرار دارد. این غده، غدهٔ غالب خوانده شده است زیرا ترشحات آن فعالیت سایر غدد درون‌ریز را تنظیم مى‌کند و همچنین باعث رشد و تکامل مى‌شود. فعالیت غدهٔ هیپوفیز به نوبهٔ خود توسط بخشى از مغز که هیپوتالاموس خوانده مى‌شود تنظیم مى‌گردد. اکثر اختلالات غدهٔ هیپوفیز از تولید بسیار زیاد یاد بسیار کم یکى از شش هورمون آن ناشى مى‌شود. هورمون هایی که توسط هیپوفیز ترشح می گردند عبارتند از :

۱٫ پرولاکتین

۲٫ هورمون محرک جسم زرد

۳٫ هورمون محرک فولیکول

۴٫ هورمون محرک تیروئید

۵٫ هورمون آدرنو کورتیکو تروپ

۶٫ هورمون رشد (GH)

اختلالات غده هیپوفیز

اکثر اختلالات غده هیپوفیز از تولید بسیار زیاد یاد بسیار کم هورمون‌های آن ناشى مى‌شود. چند نمونه از این اختلالات عبارتند از:

کوتولگى

کوتولگى هنگامى بروز مى‌کند که غده هیپوفیز قادر به تولید کافى هورمون رشد در دوران کودکى نباشد. این مسئله باعث تأخیر در رشد یا کوتولگى مى‌شود. تکامل جنسى نیز معمولا به تاخیر مى‌افتد. این اختلال نسبتاً نادر است و سوءتغذیه و بیمارى‌هاى مادرزادى قلبی از علل شایع‌تر توقف رشد هستند. اگر کودک شما از میزان رشد پیش‌بینى شده در جدول راهنماى رشد برخوردار نباشد، پزشک علاوه بر بررسى علل شایع‌تر، میزان هورمون رشد خون کودک را اندازه‌گیرى خواهد کرد. در صورت کشف زودرس کوتولگى هیپوفیزى، می توان آن را با تزریق هورمون رشد درمان کرد.

غول پیکرى

غول‌پیکرى هنگامى بروز مى‌کند که هیپوفیز در دوران کودکى مقدار بسیار زیادى هورمون رشد ترشح کند. در نتیجه تمامی قسمت‌هاى بدن براى رشد، بیش از حد تحریک مى‌شوند. علت شایع تولید بیش از حد هورمون رشد، غده هیپوفیز است که باعث رشد و تکامل بسیار زیاد و سریع کودک و نوجوان مى‌شود. در اینجا نیز ممکن است تکامل جنسى به تأخیر بیفتد. تومورهاى هیپوفیز معمولا با پرتودرمانى براى مهار بازده هورمونی، معالجه مى‌شوند.

کم کاری هیپوفیز

در این حالت برخی از هورمون های غده هیپوفیز کمتر از میزان لازم ترشح می‌شوند. علل کم‌کاری غده هیپوفیز عمل جراحی هیپوفیز، پرتو درمانی، تومورهای بزرگ، خون ریزی یا کاهش خون رسانی به غدد هیپوفیز و شرایط دیگر است. کم‌کاری هیپوفیز معمولا علائم خاصی ندارد. این علائم عبارتند از ضعف، کوفتگی و سرگیجه. کم‌کاری ناگهانی هیپوفیز که در اثر خونریزی و نرسیدن خون کافی به غده هیپوفیز بوجود می آید باعث سردرد شدید و گاهی از دست دادن هوشیاری می‌شود. درمان کم کاری هیپوفیز به شناسایی علت آن بستگی دارد. گاهی اوقات پس از درمان ترشح هورمون بهبودی خود را بدست می آورد (برای مثال پس از برداشتن تومور غده هیپوفیز ). اما اغلب عملکرد غده هیپوفیز کاهش پیدا کرده و نیاز به جایگزینی بلند مدت یک هورمون پیدا می‌کند.

افزایش پرولاکتین

اگر افزایش میزان پرولاکتین ادامه پیدا کند باعث اختلال در سیگنال‌های هورمون تولید مثلی شده که منجر به کاهش این هورمون (تستوسترون در مردان و استروژن در زنان) و بعلاوه شیردهی ناخواسته می‌شود. برخی از داروها یا تومورهای غده هیپوفیز (پرولاکتینوما) باعث افزایش میزان پرولاکتین می‌شوند. برای تشخیص علت افزایش پرولاکتین نیاز به انجام آزمایش مخصوص زیر نظر متخصص غدد است. اگر علت آن پرولاکتینوما تشخیص داده شود معمولا برای کاهش سطح پرولاکتین و کوچک کردن تومور نیاز به درمان های دارویی است. اگر اندازه ی تومور بزرگ باشد بر روی عصب بینایی فشار آورده و بر روی بینایی تاثیر می‌گذارد. اگر تومور بزرگ باشد و باعث ایجاد مشکلاتی مانند بینایی بشود نیاز به عمل جراحی است، در غیر اینصورت برای اکثر موارد نیازی به عمل جراحی نیست.

دیابت بى‌مزه

دیابت بى‌مزه هنگامى بروز مى‌کند که هیپوفیز مقدار بسیار کمى هورمون آنتى‌دیورتیک تولید نماید. علت این عارضه اغلب صدمات مغزى است. هورمون آنتى‌دیورتیک روى کلیه‌ها تأثیر کرده و آب بدن را حفظ مى‌کند. اگر تولید این هورمون خیلى ناچیز باشد، کلیه‌ها قادر به باز جذب آب نخواهند بود و در نتیجه تولید ادرار زیاد خواهد شد. این مسئله به‌نوبه‌ی خود ایجاد عطش سیرى‌ناپذیر خواهد کرد. درمان شامل داروهاى خوراکى و بوییدنى (از راه بینی) است که تولید ادرار را مهار مى‌کنند. هنگامى که دیابت بى‌مزه در اثر تومور هیپوفیز ایجاد مى‌شود، برداشتن تومور از طریق جراحى اغلب مۆثر است.

درمان

بررسی‌های تشخیصی ممکن است شامل آزمایش‌های خون برای ارزیابی سطح هورمون‌ها و عملکرد آنها، سی‌تی‌اسکن سر و رادیوگرافی جمجمه باشد. درمان با هدف برطرف کردن علت زمینه‌ای نارسایی هیپوفیز و تأمین جایگزین هورمونی کافی انجام می‌شود. جراحی برای برداشتن تومورها یا لخته‌های خون ناحیه هیپوفیز، در صورت لزوم انجام می‌گیرد. بیمار باید از یک دستبند یا گردنبند حاوی هشدارهای طبی که نشان‌دهنده کمبودهای هورمونی وی و راه درمان مناسب آنها باشد استفاده کند.

داروها

داروهای هورمونی برای جایگزین کردن هورمون‌هایی که هیپوفیز توانایی تولید آنها را ندارد.

مسکن ها پس از جراحی

آنتی بیوتیک‌ها یا داروهای ضدویروسی در مدتی که عامل این عارضه عفونت‌ها باشند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

تیروئید، بیماری ها و درمان

غده تیروئید غده کوچکی در گردن نزدیک تارهای صوتی است، یکی از غده‌های بدن است که هورمون‌هایی را برای تنظیم عملکرد بدن تولید می‌کند. کار تنظیم عملکرد تیرویید با هورمونی به نام تی اس اچ انجام می‌گیرد تی اس اچ هورمون تحریک‌کننده تیرویید است که توسط غده هیپوفیز در مغز آزاد می‌شود. بعد از اینکه تیرویید توسط تی اس اچ رهاسازی شده از هیپوفیز تحریک شد، هورمون‌های تنظیم‌کننده سوخت و ساز بدن را تولید می‌کند سوخت و ساز فرایندی است که طی آن بدن غذا را به انرژی تبدیل می‌کند. تیرویید تقریبا روی تمامی ارگان‌های بدن شامل مغز، قلب و سیستم گوارشی اثر می‌گذارد. بیماری تیرویید زمانی اتفاق می‌افتد که سطح هورمون‌های ترشح شده توسط تیرویید در تعامل با هیپوفیز از حالت تعادل خارج می‌شود.

کم کاری تیروئید

وقتی غده‌ی تیروئید کمتر از حد طبیعی فعالیت کند، یا از بدو تولد ناقص شکل گرفته باشد، یا به وسیله جراحی کل تیروئید یا قسمتی از آن برداشته شده باشد، و یا ید کافی در رژیم غذایی موجود نباشد دیگر نمی‌تواند هورمون کافی تولید کند و به این حالت کم کاری تیروئید گفته می‌شود. یکی از شایعترین علل کم کاری تیروئید یک بیماری خود ایمنی است که به آن بیماری هاشیموتو گفته می‌شود. در این بیماری به تدریج پادتن‌هایی بر علیه تیروئید ساخته می‌شود که تیروئید را تخریب می‌کند و توانایی تولید هورمون را از بین می‌برد. علائم کم کاری تیروئید معمولا در اثر کاهش متابولیسم بدن ایجاد می‌شود و ممکن است شامل خستگی، افزایش وزن و افسردگی باشد.

علائم کم کاری تیروئید

* خستگی و فرسودگی

* کندی حرکات و تنبل شدن

* مشکل در تمرکز و فعالیت‌های مغزی

* افزایش وزن بدون علت مشخص

* پوست خشک، خشن و خارش دار

* خشک شدن، خشن شدن و نازک شدن موها

* احساس سرما مخصوصا در انتهای دست و پا

* یبوست

* گرفتگی عضلانی

* افزایش تعداد و میزان خونریزی ماهیانه

* ناباروری و یا سقط جنین

علل کم کاری تیروئید

* التهاب تیروئید هاشیموتو: یکی از علل شایع کم کاری تیروئید می‌باشد. یک بیماری خودایمنی می‌باشد که بدن به غده تیروئید به عنوان یک بافت خارجی حمله می‌کند و موجب التهاب غده تیروئید می‌شود. هاشیموتو بیماری ارثی می‌باشد و با بیماری‌های خودایمنی دیگری مانند دیابت نوع یک و بیماری سلیاک همراه می‌باشد. این بیماری در زنان ۵ تا ۱۰ برابر مردان می‌باشد. شروع این بیماری در سنین جوانی می‌باشد. داروی هورمونی تیروئید می‌تواند جایگزین هورمون های تیروئید قبل از التهاب شود و به این وسیله می‌توان علائم ناشی از کمبود هورمون‌های تیروئید را کاهش داد.

* التهاب تیروئید پس از زایمان: التهاب غده تیروئید که در اولین سال بعد از زایمان، در سقط جنین غیرعمدی و یا سقط جنین عمدی رخ می‌دهد، تیروئیدیت پس از زایمان نام دارد. حدود ۷ درصد زنان دچار این بیماری می‌شوند. ۲۵ درصد زنان مبتلا به دیابت نوع یک، ممکن است بعد از زایمان دچار این کم‌کاری تیروئید شوند. بعد از زایمان به مدت ۲ تا ۶ ماه، کم کاری تیروئید وجود دارد و بعد میزان هورمون‌های تیروئید، طبیعی می‌شود. اما در برخی زنان ۱ تا ۴ ماه بعد از زایمان، پرکاری تیروئید شروع می‌شود و ۲ تا ۸ هفته طول می‌کشد. سپس کم‌کاری تیروئید برای چند هفته تا چند ماه ادامه پیدا می کند و بعد میزان هورمون‌های تیروئید طبیعی می‌شود. تخمین زده شده بیماران مبتلا به التهاب تیروئید پس از زایمان، ۴ تا ۸ سال بعد، مبتلا به کم‌کاری تیروئید، گواتر و یا هر دو می‌شوند. درمان این بیماری از آنجا که ممکن است تیروئید کم‌کار و یا پرکار شود، متفاوت است.

* التهاب تیروئید حاد: این بیماری در بیمارانی که دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند، وجود دارد. غالبا توسط عفونت باکتریایی رخ می‌دهد و سپس موجب ورم غده تیروئید می‌گردد. درمان شامل مصرف آنتی بیوتیک و در موارد خاص، جراحی و برداشتن غده تیروئید می‌باشد.

* التهاب تیروئید خاموش: زنان بیشتر مبتلا به این بیماری هستند. این بیماری به خودی خود در عرض یک سال از بین می‌رود. درمان شامل داروهای بتابلوکر می‌باشد.

* مقاومت نسبت به هورمون‌های تیروئید: یک بیماری نادر است که در آن میزان هورمون‌های تیروئید زیاد است، اما میزان TSH مترشحه از هیپوفیز کم است.

* داروهایی که بر عملکرد تیروئید اثر دارند، مانند آمیودارون (Cordarone) که برای تنظیم ضربان قلب استفاده می‌شود.

درمان کم کاری تیروئید

اگر تشخیص پزشک کم‍‌کاری تیروئیدباشد هورمون‌های تیروئید را به صورت قرص تجویز خواهد کرد است این درمان در طولانی مدت باعث می‌شود فرد انرژی بیشتری داشته باشد، کلسترولش پایین بیایید و به تدریج کاهش وزن داشته باشد. بیشتر افرادی که کم کاری تیروئید دارند باید این قرص‌ها را تا پایان عمر استفاده کنند.

پرکاری تیروئید

وقتی تیروئید بیش از اندازه فعالیت کند و هورمون زیادی تولید کند گفته می‌شود که فرد مبتلا به پرکاری تیروئید می‌باشد. پرکاری تیروئید می‌تواند به دلیل گره در غده تیروئید ایجاد شود. این توده‌ها در تیروئید به وجود می‌آیند و گاهی شروع به تولید هورمون تیروئید می‌کنند. توده‌های بزرگ باعث ایجاد گواتر می‌شوند و مشهود هستند. توده‌های کوچک‌تر با سونوگرافی قابل تشخیص هستند.

علائم پرکاری تیروئید

* عصبی شدن

* تحریک پذیری

* افزایش تعریق

* نازک شدن پوست و ناخن

* مشکل در دید

* نازک و شکننده شدن موها

* ضعف عضلانی مخصوصا در بالای بازو و رانها

* لرزش دستها

* اضطراب و اختلال هراس

* بی‌خوابی

* تپش قلب

* افزایش حرکات روده

* کاهش وزن علیرغم افزایش اشتها

* کم شدن میزان و تعداد خونریزی ماهیانه

علل پرکاری تیروئید

* بیماری گریوز: گریوز یک بیماری مربوط به سیستم ایمنی می‌باشد که باعث افزایش تولید هورمون‌های تیروئید می‌شود (تصویر روبرو). این بیماری در زنان و قبل از ۴۰ سالگی شایع‌تر می‌باشد. درمان ها شامل ید رادیواکتیو، بتا بلوکرها، داروهای ضدتیروئید و جراحی می‌باشد.

* گواتر سمی ندولر: غده تیروئید دارای توده‌های زیادی (ندول) می‌شود و باعث افزایش تولید هورمون‌های تیروئید می‌گردد.

* گره سمی (ندول داغ): این ندول‌ها به طور خودکار عمل می‌کنند و توانایی تنظیم شدن توسط TSH را از دست می‌دهند و غالبا مقدار زیادی هورمون تیروئید را تولید می‌کنند. درمان شامل ید رادیواکتیو می‌باشد.

* مصرف زیاد ید: ید برای عملکرد هورمون‌های تیروئید لازم است. هنگامی که ید زیادی را مصرف کنید، باعث افزایش تولید هورمون تیروئید می‌شود و سپس باعث کاهش تولید هورمون توسط سد کردن اتصال ید به هورمون‌های تیروئید می‌شود.

* هاشی توکسیکوز: پرکاری تیروئید گذرا ناشی از التهاب همراه با تیروئیدیت هاشیموتو که فولیکول‌های تیروئید را مختل می‌کند و موجب افزایش هورمون‌های تیروئید می‌شود.

* برخی داروها، مانند خوردن هورمون تیروئید

درمان پرکاری تیروئید

شایع‌ترین درمان برای پرکاری تیروئید داروهای ضد تیروئید است که باعث کاهش هورمون‌های تولید شده توسط تیروئید است. داروها ممکن است باعث کاهش نبض و لرزش شوند. ید رادیواکتیو در طی ۶ تا ۱۸ هفته غده تیروئید را نابود میکند. بعد از اینکه غده تیروئید از بین رفت یا توسط جراحی برداشته شد بیمار باید قرص هورمون‌های تیروئید را استفاده کند و باید از مکمل های کلسیم و ویتامین D ، گروه B به خصوص B12 را در طول درمان دریافت کنند.

بیماری خود ایمنی تیروئید

بیشتر اختلالات تیروئید مانند پرکاری یا کم کاری تیروئید مربوط به بیماری‌های خود ایمنی است. در بیماری خود ایمنی شرایطی ایجاد می‌شود که بدن توانایی خود در تشخیص بین بافت‌های بدن با باکتریها، ویروسها و سایر عوامل بیماری‌زا را از دست می‌دهد. به همین دلیل سیستم ایمنی بر علیه این بافت‌ها پادتن می‌سازد و اشتباها به این بافت‌ها حمله می‌کند. در این بیماری‌ها پادتنی که علیه تیروئید ساخته می‌شود موجب تخریب تدریجی تیروئید می‌شود و کم کاری تیروئید ایجاد می‌کند و یا موجب می‌شود تا بیش از حد فعال شود و پرکاری تیروئید ایجاد شود.

گواتر و توده های تیروئید

برخی اوقات غده ی تیروئید بزرگ می‌شود. ممکن است این حالت در اثر بیماری هاشیموتو، گریوز، یا در اثر کمبود ید یا عدم تعادل هورمون‌های تیروئید ایجاد شود. به بزرگی تیروئید گواتر گفته می‌شود. ممکن است در برخی موارد توده‌های نرم یا سفت، برجستگی، کیست و یا تومور سرطانی ایجاد شود. درصد کمی ‌از برجستگی‌ها و توده‌های تیروئیدی ممکن است سرطانی باشند. سرطان تیروئید نادر است ولی میزان آن رو به افزایش است.

درمان

درمان بیماری‌های تیروئیدی بستگی به نوع بیماری و شدت آن دارد. درمان دارویی در درمان بسیاری از بیماران نقش مهمی‌دارند. در کم کاری تیروئید بسته به علت آن ممکن است هورمون تیروئید به صورت دارو تجویز شود. در پرکاری تیروئید از روش‌های مختلفی میزان هورمون زیادی کاهش داده می‌شود. درمانهایی برای التهاب تیروئید و بیماری‌های خود ایمنی وجود دارند.برای درمان سرطان تیروئید معمولا جراحی به کار می‌رود. همچنین جراحی در درمان برخی از موارد گواتر یا بزرگ شدن تیروئید، توده‌های تیروئیدی و در موارد نادری از پرکاری تیروئید به کار می‌رود.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

کم کاری تیروئید در بارداری: درمان و علائم

تغذیه مناسب با میزان کافی ید که می تواند با مصرف انواع ماهیها، میگو و دیگر آبزیان و همچنین مقدار توصیه شده نمک یددار تصفیه تامین شود، ضامن سلامت جنین و مادر باردار است.

تغییرات عملکرد تیروئید در بارداری

 

بارداری طبیعی منجر به یکسری تغییرات فیزیولوژیک و هورمونی می شود که بر عملکرد تیروئید تأثیر میگذارند. بهمین دلیل تفسیر نتایج آزمایش تیروئید یک خانم حامله باید با دقت صورت پذیرد.اندازه تیروئید نیز در یک بارداری طبیعی، بخصوص در مناطقی که ساکنین آن با کمبود ید روبرو هستند، ممکن است به انداره ۱۰ تا ۱۵ درصد بزرگتر از حد طبیعی شود. اما معمولأ این بزرگی تیروئید در معاینه بیمار واضح نیست ولی گاهی ممکن است بصورت گواتر در ناحیه جلوی گردن مشاهده شود

علائم و نشانه ها

– خستگی زیاد در بارداری
– فقدان توجه کافی
– افزایش وزن غیر عادی
– اختلالات خواب خانم باردار
– درد مفاصل
– ضعف عضلانی
– نفخ و احتباس آب در بدن
– افتادگی پلک
– پف و ورم صورت
– یبوست
– خشکی پوست
– کاهش نبض
– انقباض های عضلانی
– گیجی
– صدای خشن
تمام علایم ذکر شده در همه افراد وجود ندارد و افراد مختلف متناسب با وضعیت خود، به برخی از این علایم مبتلا می شوند.

ارتباط عملکرد تیروئید مادر و جنین در دوران بارداری

در طی سه ماه اول بارداری، جنین کاملأ وابسته به هورمونهای تیروئید مادر است که از جفت عبور نموده و به جنین میرسند. پس از پایان سه ماه اول بارداری غده تیروئید جنین فعالیت خود را شروع نموده و هورمون تیروئید تولید میکند. از این زمان تا پایان بارداری جنین برای تولید هورمون تیروئید نیاز به ید دراد که باید از طریق مادر به او برسد.

درمان

– پس از آنکه فرد به پزشک متخصص غدد مراجعه کرد، پزشک بر اساس نتایج آزمایشات او، دارو درمانی را برای مادر آغاز می کند.
– به دلیل اینکه در کم کاری تیروئید، هورمون تیروئید به مقدار کم در خون ترشح می شود، باید اقدامات دارویی در جهت افزایش این هورمون در خون انجام گیرد. معمولا دوز این دارو در دوران بارداری کمی بیش از حالت عادی می باشد، زیرا نیاز به این هورمون در طی این دوران افزایش می یابد.
– متخصص غدد علاوه بر تجویز دارو، به فرد باردار توصیه می کند که هر شش هفته یک بار آزمایش تیروئید بدهد تا میزان هورمون تیروئید در خون مشخص شود و اگر لازم باشد دوز دارو را تغییر دهد.
– رژیم غذایی و ورزش کافی طبق دستور پزشک برای مادران عزیز می تواند برای درمان کم کاری تیروئید مفید باشد.

رژیم غذایی مناسب

تخصصین توصیه می‌کنند زنان باردار رژیم غذایی متعادلی داشته باشند همچنین برای بهبود عملکرد تیروئیدشان می‌توانند از مولتی ویتامین‌های دوره بارداری و مکمل‌های معدنی شامل ید استفاده کنند. ضمن اینکه مراجعه به متخصص برای دریافت یک برنامه رژیم غذایی کم‌ کاری تیروئید نیز مفید می‌باشد.

مکمل‌های طبیعی

از آنجا که تیروئید برای ساختن هورمون‌های خود از ید استفاده می‌کند، ید ماده معدنی مهمی برای یک مادر باردار محسوب می‌شود. در طول بارداری، کودک از ید موجود در رژیم غذایی مادر استفاده می‌کند.

در زمان بارداری، زنان نیازمند مصرف حدود ۲۵۰ میکروگرم ید در روز هستند. بااین‌حال، ممکن است افراد مبتلا به بیماری‌های خود ایمنی تیروئید با مصرف ید دچار عوارض جانبی شوند. مصرف قطره ید و یا خوردن غذاهای حاوی مقادیر زیادی از ید مانند جلبک دریایی، جلبک دالس یا جلبک کلپ، باعث بدترشدن پرکاری و کم‌کاری تیروئید می‌شود. اطلاعات خوبی در مورد ید به دست آمده است و برای استفاده مناسب از مکمل ید افراد باید با پزشکشان مشورت نمایند.

عوارض این بیماری بر جنین

از جمله عوارضی که معمولا برای کم کاری تیروئید در دوران بارداری و اثر آن بر جنین برشمرده میشود میتوان به زودرس به دنیا آمدن نوزاد، نوزاد کم وزن، نوزادی با مشکلات تیروئیدی و نقایص هنگام تولد اشاره کرد. اما همه اینها در صورتی است که این بیماری در طول بارداری درمان نشود. در بیشتر موارد با درمانهای دارویی میتوان سلامت مادر و جنین را تضمین کرد



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

بیماری دیابت: انواع، علایم و درمان

635462148645520576

دیابت یا بیماری قند  یک اختلال متابولیک (سوخت و سازی) در بدن است. در این بیماری توانایی تولید انسولین در بدن از بین می‌رود و یا بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است.

انواع دیابت

تقسیم‌بندی جدید دیابت توسط انجمن دیابت آمریکا به انواع دیابت نوع یک، نوع ۲، سایر انواع و دیابت حاملگی در ۱۹۹۷ شد. این تقسیم‌بندی با وجودی که هنوز مشکلاتی دارد ولی مورد استفاده است. در دیابت نوع یک تخریب سلولهای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و در نوع دو مقاومت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود. در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند. دیابت بارداری به شرایطی گفته می شود که افزایش سطح گلوکز خون برای اولین بار در طی دوره بارداری تشخیص داده می شود.

دیابت نوع یک یا همان وابسته به انسولین

دیابت وابسته به انسولین ناشی از تخریب و نهایتا از دست رفتن سلول های بتای جزایرلانگرهانس (Langerhans) پانکراس است که به فقدان تولید انسولین منجر می شود. عاملی که موجب تخریب جزایر می شود، ناشناخته است، در بعضی موارد ممکن است یک ویروس باشد، دیابت وابسته به انسولین مستقیما به ارث نمی رسد، اگرچه بعضی از افراد ممکن است، استعداد به دیابت را به ارث ببرند، که در آنها افزایش استعداد ابتلا به این نوع دیابت با بعضی از انواع اچ ال آ نشان داده شده است و تقریبا همه آنها … و … هستند. فقط در حدود نیمی از جفت دوقلوهای یکسان با دیابت وابسته به انسولین به طور هماهنگ مبتلا به دیابت هستند در بین مابقی موارد فقط یکی از دوقلوها دیابتی است.

دیابت نوع دو یا همان دیابت شیرین غیر وابسته به انسولین

این نوع دیابت، مهم‌ترین نوع و دیابت بزرگسالی معروف است. حدود ۹۰% دیابتی‌ها دچار این نوع دیابت هستند. در بدن این افراد، ابتدا انسولین به اندازه کافی ترشح می‌شود اما به عللی، مؤثر واقع نمی‌شود. اصولاً اختلال در پاسخ هورمونی و مقاومت به انسولین عامل اصلی ایجاد هایپرگلیسمی یا افزایش قند خون است. معمولاً افراد زیر ممکن است به دیابت نوع ۲ مبتلا شوند:

  • افراد بالای ۳۰ سال
  • افرادی که استعداد چاقی دارند.
  • افرادی که در خانواده درجه اول آنان دیابتی وجود دارد یا استعداد ابتلا به دیابت دارند.
  • برخی خانم‌های باردار
  • افرادی که دارای فشار خون بالا هستند.
  • افرادی که از میزان بالای چربی خون برخوردارند.

در بسیاری از افراد، علائم دیابت نوع ۲ چندان مشهود نیست و یا این که بروز و پیشروی آن بسیار بطئی و کند است و به همین دلیل تشخیص این نوع دیابت غالباً دیر هنگام صورت می‌گیرد و متأسفانه اغلب این دیابتی‌ها زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که بسیاری از ایشان دچار یکی از عوارض دیابت شده‌اند.

علایم دیابت یک

دیابت نوع یک را اغلب می توان در عرض چند روز یا چند هفته تشخیص داد چون علائم آن شدید هستند. این علائم عبارتند از:

  • تکرر ادرار که در آن حجم ادرار زیاد شده است. بیمار هر بار که ادرار می کند مقادیر زیادی ادرار دفع می کند.
  • خشکی دهان و تشنگی بیش از حد
  • احساس ناگهانی خستگی
  • کاهش وزن بدون دلیل
  • تاری دید

چون تشخیص علائم دیابت نوع ۲ خیلی مشکل است، معمولا این بیماری در آزمایشات چک آپ و یا دوره ای تشخیص داده می شوند. درصد قابل ملاحظه ای از مردان که بعلت ناتوانی جنسی مراجعه می کنند، پس ار بررسی مشخص می شود که دارای بیماری دیابت نوع ۲ هستند که از وجود آن مطلع نبوده اند. گاها قند خون بیمار بالا است ولی هنوز معیارهای دیابت را ندارد که به آن حالت پیش-دیابت می گویند. سرانجام درصد قابل ملاحظه ای از این بیماران مبتلا به دیابت خواهند شد.

علائم دیابت نوع دو

  • تشنگی فراوان
  • تکرر ادرار
  • عصبی و بی‌حوصله بودن
  • اختلال در بینایی
  • بی‌حسی و یا مورمور شدن انگشتان
  • ایجاد زخم و دیر بهبود یافتن زخم‌ها

 دیابت نوع ۲ اکثراً در ارتباط با درمان یک بیماری دیگر و یا هنگام یک آزمایش تصادفی تشخیص داده می‌شود. اگر به دیابت نوع ۲ مبتلا هستید، بدانید که پایه اساسی درمان،‌ غیر از آموزش، برنامه غذایی صحیح و فعالیت جسمی‌ (ورزش) است. در بعضی موارد، داروی خوراکی و یا تزریق انسولین نیز بخشی از درمان است. در هر حال، ((درمان دیابت نوع ۲، کاهش وزن، رعایت تغذیه صحیح و ورزش است.)) دیابت بارداری

دیابت بارداری ، تقریبا در ۴% از بارداری ها بروز می کند. علت دقیق دیابت بارداری مشخص نیست ولی وجود برخی سرنخها در تشخیص زودرس این بیماری کمک می نماید. با توجه به عوارضی که دیابت برای جنین و نیز مادر باردار می تواند داشته باشد ، پیشگیری و کنترل دیابت در طی دوران بارداری ضروری می باشد.

تشخیص دیابت

سازمان بهداشت جهانی (WHO) بیماری که شرط ذیل را دارا باشد دیابتی میداند:

  • بیماری که قند پلاسمای ناشتا بیشتر از ۱۴۰ میلی گرم دسی لیتر در دو نوبت داشته باشد.
  • قند پلاسمای دو ساعت پس از میل ۷۵ گرم قند بالاتر از ۲۰۰ میلی گرم دسی لیتر داشته باشد.
  • تشخیص دیابت همیشه باید از طریق اندازه گیری گلوکز خون ثابت شود. باشد.

عوارض دیابت

عوارض دیابت را می توان به دو نوع “عوارض زودرس” و “عوارض دیررس” تقسیم نمود.

عوارض زودرس

  • هیپوگلیسمی (کاهش قند خون به ۷۰ میلی گرم در دسی لیتر و کمتر) که به علت مصرف زیاد انسولین یا قرص های پایین آورنده قند خون، کم خوردن یا حذف یک وعدۀ غذی اصلی و یا میان وعده و فعالیت بدنی زیاد ایجاد شود.
  • هیپرگلیسمی افزایش قند خون بیش از ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر در قبل از ناشتا وبیش از ۱۸۰ میلی گرم، ۲ ساعت بعد از غذاخوردن که به دلیل پرخوری و یا مصرف ناکافی داروهای پایین آورندۀ قند خون ایجادمی شود.

عوارض دیررس

عوارض دیررس دیابت بتدریج و در صورت عدم کنترل قند خون بالا بوجود می آیند. مهم ترین عوارض به شرح زیر است:

عوارض قلبی عروقی، عوارض عصبی، عوارض کلیوی، مشکلات چشمی، مشکلات اندام تحتانی

درمان بیماری دیابت

درمان دیابت نوع یک

درمان دیابت نوع ۱ شامل تزریق انسولین و یا استفاده از یک پمپ انسولین، بررسی مکرر قند خون، و شمارش کربوهیدرات است. این شکل از دیابت قندی همیشه با تزریق انسولین درمان می شود . درمان با داروهای خوراکی به تنهایی مؤثر نیست. انسولین اشکال متعدد دارد شامل کوتاه اثر ، طولانی اثر و ترکیبی از هر دو. ممکن است رژیمهای درمانی به صورت منقسم و طولانی که شامل ترکیبی از انسولین و داروهای خوراکی باشد ضرورت پیدا کند. پزشکتان با شما درباره چیزهایی که نیاز دارید صحبت خواهد کرد و به شما نحوه تزریق کردن به خود را آموزش خواهد داد. شما همچنین رژیم غذایی تان را کنترل نموده و طبق آنچه در ادامه توصیف خواهد شد کنترل گلوکز خونتان را انجام خواهید داد. اگر کنترل دیابت مشکل باشد ممکن است یک پمپ انسولین بگیرید که انسولین را از طریق سوزنی که در زیر پوستتان تعبیه می شود به طور مداوم آزاد نماید. تنها راه بهبودی دیابت نوع I پیوند لوزالمعده (پانکراس) است اما این عمل بطور معمول انجام نمی شود، چرا که بدن ممکن است عضو جدید را پس بزند و دلیل دیگر اینکه درمان با داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی که بعد از این عمل ضرورت دارد برای تمام طول حیات باید داده شود. با این وجود در بعضی از بیماران پیوند پانکراس همچون پیوند کلیه صورت می گیرد. یک روش بهبودی در این بیماران پیوند سلول های ترشح کننده انسولین جدا شده از پانکراس طبیعی است ، اما این تکنیک هنوز در مرحله تجربه قرار دارد.

درمان دیابت نوع دو

درمان دیابت نوع ۲ در درجه اول شامل بررسی قند خون ، همراه با مصرف داروهای دیابت، انسولین یا هر دو است. خیلی از افرادی که به این شکل از دیابت مبتلا هستند می توانند سطوح گلوکز خونشان را به وسیله انجام ورزش های منظم و پی گیری یک رژیم غذایی سالم برای نگهداری وزن ایده آل بدن کنترل نمایند. شما باید برنامه عمومی راهنمای دیابت را برای یک رژیم غذایی مناسب تعقیب نموده و در صورت لزوم با یک متخصص تغذیه مشورت نمایید. باید سعی کنید مصرف چربی را پایین نگه داشته و انرژی لازم را از کربوهیدرات های پیچیده ( مثل برنج و نان) برای به حداقل رساندن نوسانات گلوکز خون فراهم نمایید. تغذیه شما باید مقدار کالری ثابتی داشته باشد. همچنین شما باید به طور منظم قند خونتان را چک نمایید. اگر مقدار قند بالاتر یا پایین تر از مقدار اصلاح شده باشد ممکن است با کمک پزشکتان به تغییر رژیم غذایی ، اصلاح مقدار انسولین یا سایر داروها احتیاج داشته باشید. اگر بیماری دیگری همانند آنفلوآنزا در شما به وجود آید و یا در وضعیتی مانند انجام فعالیت های شدید یا مصرف غذای بیش از حد معمول قرار بگیرید انجام کنترل قند خون از اهمیت بسزایی برخوردار است.

وقتی که رژیم غذایی معینی برای کنترل قند خونتان کفایت نکند یک یا چند دارو ممکن است تجویز گردد. شما احتمالاً با داروهای خوراکی مانند سولفونیل اوره ها که لوزالمعده را برای آزاد کردن انسولین بیشتر تحریک می کنند و متفورمین که به بافتهای بدن کمک می کند تا گلوکز را جذب نمایند و اغلب در درمان افراد مبتلا به دیابت که اضافه وزن دارند مورد استفاده قرار می گیرد، شروع خواهید کرد. اگر داروهای خوراکی مؤثر نباشند ممکن است به تزریق انسولین احتیاج داشته باشید. به طور کلی روش‌های درمان  بیماری دیابت عبارتند از:

  • بررسی قند خون: بسته به برنامه درمانی،‌ بررسی و ثبت قند خون می تواند از چند بار در هفته تا چهار تا هشت بار در روز متغیر باشد. بررسی دقیق تنها راه اطمینان از باقی ماندن سطح قند خون در محدوده هدف است.
  • انسولین: افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ برای ادامه بقا نیاز به درمان انسولین دارند. بسیاری ازافراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا دیابت بارداری نیز نیازمند درمان انسولین هستند. انواع متعددی از انسولین در بازار موجود است، از جمله انسولین سریع الاثر، انسولین طولانی اثر و گزینه‌های متوسط. بسته به نیاز بدن، پزشک ممکن است ترکیبی از انواع انسولین را برای استفاده در طول روز و شب برای شما تجویز کند.
  • داروهای خوراکی یا سایر داروها: گاهی اوقات داروهای خوراکی یا تزریقی نیز تجویز می‌شوند. برخی از داروهای دیابت پانکراس را به تولید و ترشح انسولین بیشتر تحریک می‌کنند. دیگر داروها مانع از تولید و ترشح گلوکز از کبد می‌شود،‌ به این معنا که شما نیاز به انسولین کمتر برای انتقال قند به سلول ها دارید. در عین حال،‌ داروهای دیگر از فعالیت معده یا آنزیمهای روده که موجب شکستن کربوهیدراتها و یا حساس‌تر ساختن بافتها به انسولین می‌شوند، ‌ممانعت می‌کنند. متفورمین (گلوکوفاژ، گلومتزا و دیگر داروها)  به طور کلی از نخستین داروهایی هستند که برای دیابت نوع ۲ تجویز می‌شوند.
  • پیوند: در برخی از افرادی که به دیابت نوع ۱ مبتلا هستند، پیوند پانکراس می تواند یک گزینه درمانی باشد.  پیوند جزایر لانگرهانس نیز مورد بررسی قرار گرفته‌اند. با یک پیوند پانکراس موفق، شما دیگر نیاز به انسولین درمانی نخواهید داشت.  اما پیوندها همیشه موفقیت‌آمیز نیستند – و این روشها خطرات جدی در برخواهند داشت.
  • جراحی چاقی: اگر چه این شیوه  به طور خاص به عنوان یک درمان برای دیابت نوع ۲ تلقی نمی‌شود،‌ افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که دارای شاخص توده بدنی بالاتر از ۳۵ هستند،‌ می‌توانند از این نوع عمل جراحی بهره مند شوند. افرادی که تحت جراحی بای پس معده قرار گرفته‌اند،‌ شاهد بهبود قابل توجهی در سطح قند خون خود بوده اند. با این حال، خطرات طولانی مدت این روش و مزایای آن برای دیابت نوع ۲ هنوز ناشناخته است.


دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

اختلال رشد قد: علت، پیشگیری و درمان

9

خیلی ازاوقات اختلال رشد با کوتاهی قد اشتباه گرفته می شود. اختلال رشد، فرایندی است که در طول زمان رخ می دهد و تاثیرش به صورت کوتاهی قد بروز می کند و یک بیماری تلقی می شود، اما کوتاهی قد در بسیاری از موارد طبیعی است و اختلال محسوب نمی شود. کوتاهی قد زمانی اختلال محسوب می شود که فرد از الگوی رشد که متناسب با سن و جنس و نژاد او می باشد، پیروی نکرده و کوتاه تر از آن الگو باشد.

 دلایل کوتاهی قد

برخی از علل کوتاه ماندن قد عبارتند از:

  • اختلال استخوانی مانند بیماری راشی تیسم (نرمی استخوان)
  • بیماری های مزمن مثل بیماری قلبی مادرزادی، بیماری های کلیوی، آسم، سلول داسی شکل، تالاسمی، سلیاک، کم کاری تیروئید، دیابت، آرتریت روماتوئید در نوجوانی
  • بیماری های ژنتیکی مانند سندروم داون، سندروم ترنر، سندروم ویلیام، سندروم نونان
  • نقص در تولید هورمون رشد
  • عفونت نوزاد در دوره جنینی
  • سوءتغذیه
  • رشد ضعیف جنین در داخل رحم

جهش‌های رشد چیست؟

جهش رشد اصطلاحی است که برای افزایش سریع قد و وزن به کار می رود که معمولاً در دوران بلوغ اتفاق می افتد. کودکان در دوران نوجوانی به بالاترین حد قد دوران بزرگسالی خود می رسند. این رشد قابل توجه، از قسمت های خارجی بدن شروع شده و به قسمت ها داخلی تر ادامه می یابد. دست ها و پاها اولین جاهایی هستند که بزرگ می شوند. نیاز به کفش های تازه اولین نشانه تجربه جهش رشد است. دومین ناحیه بدن، طول پاها و دست ها است که بلندتر می شود. و آخر ستون فقرات ما رشد می کند. آخرین رشد پهن تر شدن سینه و شانه ها در پسران و پهن شدن لگن و ران ها در دختران است.

درمان

معاینه و آزمایشات

پزشک سابقه و شرح حال دقیقی از کودک دریافت می‌کند سپس معاینات فیزیکی را انجام می‌دهد از جمله: اندازه گیری قد، وزن، اندازه اندام‌ها و تنه کودک. ممکن است پزشک برای بررسی اختلالات هورمونی و ژنتیکی، آزمایش خون درخواست دهد.

آزمایش‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • برای ارزیابی کمبود هورمون هورمون‌های رشد: آزمایش بررسی سطح انسولین مثل فاکتور رشد ۱ (IGF-1) و پروتئین IGF -3 (IGFBP-3)
  • برای ارزیابی بیماری‌های خونی: آزمایش شمارش کامل سلول‌های خونی
  • برای ارزیابی کم کاری تیروئید: آزمایش سطح تیروکسین (T4) خون و هورمون محرک تیروئید (TSH)
  • برای ارزیابی سندرم ترنر (یکی از علت‌های شایع کوتاهی قد در دختران): آزمایش کاریوتایپ برای تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی
  • برای ارزیابی جهش‌های ژنتیکی:، آزمایش خون برای آنالیز DNA

ممکن است پزشک به منظور تعیین سن استخوانی کودک، با کمک اشعه ایکس از مچ و دست چپ تصویر برداری نمایید. اگر پزشک به وجود تومور شک کند و آن را عامل کوتاهی قد بداند، ممکن است اسکن‌ها و ازمایشات خاص دیگری را نیز برای شما درخواست دهد.

درمان‌های پزشکی

درمان‌ها به عوامل به وجود آورنده کوتاهی قد بستگی دارند. برای کودکانی که به طور طبیعی قدشان کوتاه است، به طور کلی ضرورتی برای درمان و بلند شدن قد وجود ندارد. والدین باید درک نمایند که استفاده از هورمون‌های رشد در کودکانی که به صورت ذاتی کوتاه‌قد هستند، مؤثر نمی‌باشد (بدان معنی که آن‌ها بیماری خاصی ندارند).

داروها

درمان با دارو به علت کوتاهی قد بستگی دارد. استفاده از هورمون‌های تیروئید بسیار آسان و برای کودکان مبتلا به کم کاری تیروئید بسیار مؤثر است. درمان با هورمون‌های نوترکیب رشد انسانی (سوماتوتروپین مشتق شده از rDNA) بسیار مؤثر و ایمن است. و برای کسانی که به علت کمبود هورمون‌های رشد قدشان دچار اختلال شده است مفید می‌باشد. FDA آن را تأیید کرده و برای برخی از بیماری‌های دیگر مرتبط با کوتاهی قد نیز مفید است. با این حال، هورمون رشد برای کودکانی که به طور ذاتی کوتاه‌قد می‌باشند، مؤثر نیست (کودکانی که به صورت خانوادگی کوتاه‌قد هستند). هورمون‌های رشد باید تحت مراقبت متخصص غدد کودکان استفاده گردد. درمان با هومون رشد اغلب بدون عارضه است و به ندرت ممکن است موجب افزایش فشار داخلی مغزی خوش خیم، التهاب لوزالمعده و تنگی کانال عصب در مچ دست شود. استفاده از هورمون رشد تا زمانی که صفحات رشد بسته نشده است می‌تواند در درمان کوتاهی قد مؤثر باشد. در برخی از کودکان ممکن است برای به تاخیر انداختن بلوغ برای باز ماندن صفحات رشد از داروهای متوقف کننده بلوغ همزمان با هورمون رشد استفاده شود. رژیم غذایی مناسب به خصوص مصرف کافی پروتئین، مواد لبنی و میوه و ورزش مسمتر در رشد قدی تاثیر موثری دارند، به خصوص درکودکانی که تحت درمان با هورمون رشد هستند.

عمل جراحی

درمان جراحی بستگی به علت زمینه ای کوتاهی قد دارد. اگر یک تومور مغزی باعث کمبود هورمون رشد شده باشد، ممکن است به عمل جراحی نیاز باشد. این کودکان از مسخره کردن هم کلاسی های خود در امان نیستند و به همین دلیل، تحت فشار روانی و استرس قرار دارند و ممکن است این استرس ها بر دیگر امور زندگی شان تاثیر بگذارد. والدین باید به این نکات توجه کنند:

  • کودکانی که کوتاهی قد آنها به دلیل کمبود هورمون رشد در بدنشان می باشد، تحت درمان های تزریقی با هورمون رشد قرار می گیرند.
  • همچنین درمان تزریقی با هورمون رشد برای بیماری هایی نظیر سندرم ترنر، نارسایی مزمن کلیه و کوتاهی قد با علل ناشناخته هم استفاده می شود.
  • کودکانی که کوتاه هستند، ولی هورمون رشد به اندازه کافی در بدنشان وجود دارد، به تزریق هورمون رشد نیازی ندارند. این کودکان تنها زمانی هورمون رشد دریافت می کنند که  منحنی رشد نشان دهد که کودک بالغ بسیار کوتاه قد خواهد بود. استفاده از هورمون رشد در این شرایط منجر به این خواهد شد که قد نهایی کودک حدود ۵ تا ۵/۷ سانتیمتر بلندتر شود.

پیشگیری

برای این که کودکان به اختلالات قد و رشد دچار نشوند باید آزمایشات طبی و معاینات و ارزیابی رشد و وزن کودک را به صورت منظم انجام داد و باید شرایطی به وجود آید که مشکلات روحی و روانی کودک و مادر به حداقل برسد و در صورتی که از تغذیه مناسب برخوردار نیستند برنامه غذایی مناسبی برایشان تهیه شود. استفاده از لبنیات، حبوبات، میوه و بویژه سبزیجات که تهیه آن مستلزم هزینه زیادی نیست بسیار ضروری است. در ماه‌های اول تولد و تا ۲ سالگی باید درباره رشد کودک، وزن و قد او حساسیت بیشتر نشان داد و او را با همسن و سال‌هایش مقایسه کرد. در صورت مشکوک بودن از نظر قد و سن و نژاد نسبت به سایر کودکان باید به پزشک مراجعه کرد تا به درمان کودک بپردازد. بیشتر کودکانی که از این مشکل رنج می برند، می توانند راه های درمانی را به کار برند، اما قبل از هر گونه اقدامی باید از نظر روانی آمادگی کامل پیدا کنند.

 

پرسش‌های متداول

آیا مصرف هورمون رشد باعث بلندتر شدن قد می شود؟

مصرف هورمون رشد فقط طی سالهای شکل گیری موثر هستند. مصرف بیش از حد آن به صورت مصنوعی موجب رشد غیرطبیعی و نامناسب می شود. این واژه توسط تولیدکننده های مختلف مورد استفاده و سوءاستفاده برای فروش محصولات خود که ادعای تقویت رشد را دارند، قرار گرفته است. واقعیت این است که فروش داروهای هورمون رشد شدیداً تحت کنترل است و فقط توسط متخصین تجویز می شود.

آیا داروهایی وجود دارد که به افزایش قد پس از بلوغ کمک کند؟

هیچ دارویی وجود ندارد که موجب افزایش قد پس از دوران بلوغ شود. محصولات زیادی در بازار امروز همچنین ادعایی دارند اما همه آنها هیچ سند و مدرک علمی نداشته و فاقد اعتبارند.

آیا تمرینات کششی به افزایش قد کمک می کند؟

برخی تمرینات کششی به افزایش قد در دوران بلوغ کمک می کند. پس از دوران بلوغ، این تمرینات فقط به اصلاح فرم و شکل بدن افراد بزرگسال کمک می کند. در خیلی افراد قوز پشت موجب کوتاه نشان دادن قد می شود و در همه سنین می توان با اصلاح چنین مشکلاتی قد را تا چندین سانتیمتر بالاتر برد.

آیا تنفس صحیح بر افزایش قد تاثیر دارد؟

تنفس صحیح باعث می شود اکسیژن لازم برای رشد در اختیار بدن قرار گیرد. فقط تنفس عمیق تنفس موثر به شمار می رود.

چطور می توان با عمل جراحی قد را بلندتر کرد؟

عمل های جراحی زیبایی افزایش قد پاها می تواند تا چندین سانتیمتر قد را بلندتر کند که البته عملی بسیار پیچیده، گران و دردناک است که نیاز به زمان ریکاوری طولانی دارد. در برخی مراکز ابتدا ارزیابی می کنند که بیمار تحمل دوران ریکاوری را دارد یا خیر بعد به انجام عمل می پردازند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

درمان بیماری تیروئید و علائم آن

3

غده تیروئید از ید موجود در غذاها، هورمون تیروئید را می سازد. هورمون ساخته شده، سوخت و ساز بدن را تنظیم می کند و در رشد و سایر عملکردهای مهم بدن موثر است. از جمله شایعترین مشکلاتی که تیروئید را تحت تاثیر قرار می دهند می توان به  مواردی همچون؛ کم کاری تیروئید ( هایپوتیروئیدی )، پرکاری تیروئید ( هایپرتیروئیدی )، بزرگی غده ی تیروئید ( گواتر )، توده های تیروئید،سرطان تیروئیدو التهاب تیروئید ( تیروئیدیت ) اشاره کرد.

نشانه ابتلا به مشکلات تیروئیدی

  • درد مفصلی و عضله، مشکلات تونل کارپ و تاندون
  • درد در ناحیه عضلات و مفصل ها، ضعف دست ها و گرایش به ایجاد مشکل تونل کارپال در دست ها، تونل تارسال در ران ها و التهاب پلانتار در پاها
  • ناراحتی در گردن/بزرگ شدن گردن
  • احساس تورم در گردن و ناراحتی در قسمت جلویی گردن، خش دار شدن صدا یا بزرگ شدن محسوس تیروئید
  • تغییر در وضعیت پوست و مو: پوست و مو شدیداً دربرابر مشکلات تیروئید آسیب پذیر هستند و به ویژه، ریزش مو یکی از متداول ترین علائم مشکلات تیروئید می باشد. در کم کاری تیروئید، موها معمولاً شکننده، زبر و خشک می شوند که خیلی راحت شکننده شده و می ریزند. پوست نیز ممکن است شدیداً زبر، خشک و پوسته پوسته شود. در کم کاری تیروئید، معمولاً ریزش موی غیرطبیعی در لبه بیرونی ابرو ایجاد می شود. در پُرکاری تیروئید، ریزش موی جدی اتفاق افتاده و پوست نیز حساس و نازک می شود.
  • مشکلات گوارشی: کم کاری تیروئید معمولاً با یبوست جدی و طولانی مدت همراه است درحالیکه پُرکاری تیروئید با اسهال و سندرم روده آسیب پذیر همراه است.
  • بی نظمی عادت ماهیانه و مشکلات باروری
  • مشکلات کلسترول: بالا رفتن کلسترول، مخصوصاً وقتی به رژیم غذایی، ورزش یا داروهای پایین آورنده کلسترول واکنش پذیر نباشد، می تواند نشانه کم کاری تیروئید باشد. پایین بودن غیرطبیعی کلسترول نیر می تواند نشانه پُرکاری تیروئید باشد.
  • افسردگی و اضطراب: افسردگی و اضطراب می توانند نشانه هایی از بیماری تیروئید قلمداد شوند. کم کاری تیروئید معمولاً با افسردگی همراه است و پُرکاری آن معمولاً با اضطراب و حملات ترس. افسردگی که به داروهای ضدافسردگی نیز واکنش نمی دهد هم می تواند نشانه یک اختلال تیروئید تشخیص داده نشده باشد.
  • تغییرات وزن: ممکن است یک رژیم غذایی کم چربی و کم کالری را با یک برنامه ورزشی قوی دنبال کنید اما موفق به پایین آوردن وزنتان نشوید. مشکل در پایین آوردن وزن می تواند نشانه کم کاری تیروئید باشد. در پُرکاری تیروئید نیز ممکن است باوجود خوردن همان مقدار غذای قبل یا حتی بیشتر از آن وزنتان پایین بیاید. تغییرات وزن بی دلیل و غیرطبیعی می تواند نشانه های کم کاری یا پُرکاری تیروئید باشند.
  • خستگی: احساس خستگی وقتی از خواب بیدار می شوید، طوریکه انگار ۸ تا ۱۰ ساعت خواب شب برایتان کافی نبوده است و قادر نیستید فعالیت های روزمره تان را شروع کنید، می تواند نشانه های مشکلات تیروئید باشد.

انواع هورمون‌های تیروئید

مهم ترین هورمون های تیروئید عبارتند از: تیروکسین ( T4) و تری یدوتیرونین ( T3).

مقدار تیروکسین در بدن زیادتر است، اما تری یدوتیرونین دارای اثر بیولوژیکی بیشتری می باشد. هنگامی که هورمون های تیروئید در خون آزاد شوند،  T4 تبدیل به T3 می گردد. یک هورمون دیگر به نام کلسی تونین نیز توسط غده تیروئید تولید می شود. کلسی تونین توسط سلول های خاص در غده تیروئید تولید می شود. بر خلاف T4 و T3، کلسی تونین در تنظیم سوخت و ساز بدن دخالتی ندارد. کلسی تونین هورمونی است که در تنظیم کلسیم بدن دخالت دارد و به کاهش کلسیم خون کمک می کند.

 تنظیم کننده تیروئید

عملکرد تیروئید توسط غده هیپوفیز که در مغز جای دارد، تنظیم می شود، یعنی میزان تولید هورمون تیروئید توسط غده هیپوفیز کنترل می گردد. غده هیپوفیز نیز توسط غده هیپوتالاموس تنظیم می شود. هیپوتالاموس هورمونی به نام TRH را آزاد می کند و این هورمون به غده هیپوفیز دستور می دهد هورمون TSH را آزاد کند. سپس، TSH به غده تیروئید خبر می دهد و هورمون های تیروئید آزاد می شوند. اگر یکی از این سه غده فعالیت خود را زیاد کند، پرکاری تیروئید و اگر یکی از این سه غده، فعالیت خود را کم کند، کم کاری تیروئید رخ می دهد. اگر میزان هورمون تیروئید کافی نباشد، میزان TSH زیاد می شود تا تولید هورمون تیروئید را زیاد کند و برعکس.

کم کاری تیروئید

وقتی غده ی تیروئید کمتر از حد طبیعی فعالیت کند، یا از بدو تولد ناقص شکل گرفته باشد، یا به وسیله جراحی کل تیروئید یا قسمتی از آن برداشته شده باشد، و یا ید کافی در رژیم غذایی موجود نباشد دیگر نمی تواند هورمون کافی تولید کند و به این حالت کم کاری تیروئید گفته می شود.

انواع کم کاری تیروئید

۱- شایعترین آن زمانی است که غده نمی‌تواند هورمون T4 را به اندازه کافی بسازد.

۲- نوع دیگر زمانی به وجود می‌آید که در آزمایش tsh  ، غده هیپوفیز به میزان کافی هورمون محرک (TSH) را تولید نکند. (غده تحت تاثیر هورمون TSH می‌باشد). که به آن کم کاری تیروئید هیپوفیزی گفته می‌شود. هر بیماری تخریب کننده غده هیپوفیز می‌تواند باعث آسیب رسیدن به سلولهایی شود که هورمون تحریک کننده تیروئید ترشح می‌کنند. این هورمون، تیروئید را تحریک به تولید میزان طبیعی هورمون تیروئید می‌کند. این یک علت بسیار نادر هیپوتیروئیدی است.

۳ – نوع دیگری از بیماری به علت نداشتن عملکرد صحیح هیپوتالاموس به وجود می‌آید. (هیپوتالاموس ، قسمتی از مغز به حساب می‌آید که عملکرد غدد کل بدن را کنترل می‌کند).

۴- برخی اوقات کم کاری تیروئید به علت مصرف بعضی داروها به وجود می‌آید. ولی باید توجه داشت که از هر ده هزار نفر تنها دو نفر دچار واکنشی نسبت به دارو می‌شوند. در ضمن چنین حالتی به ندرت باعث کم کاری غده به صورت حاد می‌شود.

درمان کم کاری تیروئید

بیشتر پزشکان لووتیروکسین سدیم را برای درمان این بیماری تجویز می‌کنند که به صورت قرص با یک درمان تک دوز روزانه داده می‌شود که بسته به میزان TSH تجویز می‌شود. به طور مثال در بیمارانی که عملکرد تیروئید تقریبا صفر است روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ میکروگرم یا در بیمارانی که زیر ۶۰ سال دارند و نشانه‌های بیماری قلبی در آنها دیده می‌شود دوز لووتیروکسین ۵۰ تا ۱۰۰ میکروگرم است. هدف نهایی این درمان رسیدن به حد نرمال TSH است که اگر ۲ یا ۳ سال طبیعی بود و تغییری نکرد نیازی به ادامه درمان نیست. هورمون تیروئید در بدن بسیار کند عمل می‌کند و بنابراین چند ماه پس از شروع درمان طول می‌کشد تا درعلایم بهبودی مشاهده شود. از آنجا که بسیاری از موارد هیپوتیروئیدی ، دائمی و اغلب پیشرونده هستند ضروری است که درمان این وضعیت در طول زندگی فرد ادامه پیدا کند و درمان دارویی در کم کاری تیروئید هیچ گاه قطع نمی‌شود. اندازه گیری دوره‌ای سطح TSH و وضعیت بالینی برای اطمینان از اینکه دوز مناسب تجویز شده است ضروری است چرا که ممکن است نیاز به تعدیل دوزهای درمانی در زمانهای مختلف وجود داشته باشد.

اهمیت تعدیل مقدار داروی لازم

تعدیل مطلوب برای هورمون تیروئید حیاتی است چرا که بدن بسیار حساس به تغییرات حتی جزیی هورمون تیروئید است. قرصها در ۱۰ قدرت مختلف تولید می‌شوند و ضروری است که آنها را در هر روز به طور ثابتی دریافت نمود. دوزی از هورمون تیروئیدی که کم باشد ممکن است نتواند از بزرگ شدن غده پیشگیری کند و باعث پایدار ماندن نشانه ها همراه با افزایش سطح کلسترول خون شود که به نوبه خود می تواند خطر تصلب شرایین و بیماری قلبی را افزایش دهد. دوزی از هورمون تیرویی که خیلی زیاد باشد می تواند باعث بروز نشانه های هیپر تیروئیدی شود و بار اضافی بر روی قلب ایجاد کرده و منجر به افزایش خطر بروز پوکی استخوان گردد.

پرکاری تیروئید

وقتی تیروئید بیش از اندازه فعالیت کند و هورمون زیادی تولید کند گفته می شود که فرد مبتلا به پرکاری تیروئید می باشد. پرکاری تیروئید میتواند به دلیل گره در غده تیروئید ایجاد شود. این توده ها در تیروئید به وجود می آیند و گاهی شروع به تولید هورمون تیروئید میکنند. توده های بزرگ باعث ایجاد گواتر میشوند و مشهود هستند. توده های کوچک تر با سونوگرافی قابل تشخیص هستند.

علائم پرکاری تیروئید

  • تنگی نفس، بویژه هنگامی که فعالیتی انجام شود. افرادی که دچار آسم هستند ممکن است شاهد تشدید علائم آسم باشند.
  • لرزش دست ها
  • ضعف عضلات، بخصوص عضلات ران
  • تغییر در حرکات روده، به طوری که اکثر بیماران از اسهال رنج می برند
  • قاعدگی نامنظم و یا حتی گاهی اوقات عدم پریود شدن
  • اختلالات پوست، مو و ناخن، در بیماری گریوز قسمت جلوی ساق پا دچار تورم و خارش میشود. موهای بدن نازک و باریک شده و ناخن ها شکننده میشوند.
  • مشکلات چشمی شامل آبریزش شدید از چشم ها و احساسی شبیه احساس وجود شن ریزه در چشم، اختلال در بینایی و بیرون زدگی چشم از حدقه

تشخیص و درمان پرکاری تیروئید

  • آزمایش‌های تشخیصی برای پرکاری تیروئید
  • تاریخچه بیماری و معاینه بالینی برهمه مقدم است.
  • اندازه گیری هورمون تیروئید، تیروتروپین و آنتی بادی‌های تحریک کننده تیروئید موجود در خون برای تایید تشخیص بکار می رود.

ارزیابی ساختمان و عملکرد غده تیروئید با استفاده از تجویز مقدار کم ید رادیواکتیو، اندازه گیری تیروتروپین یا هورمون تحریک کننده تیروئید(TSH ) که از هیپوفیز ترشح می‌شود و کنترل کننده کار تیروئید است. در پرکاری تیروئید مقدار این هورمون در خون کم می‌شود. داروهای ضد تیروئید خوراکی که شامل متی مازول که برای بیماران با بیماری گریوز به مدت طولانی و برای علل دیگر پرکاری تیروئید به مدت کوتاه مورد استفاده قرار می گیرد . با مقدار مناسب دارو کنترل پرکاری تیروئید در عرض چند هفته میسر است. این داروها عوارض جانبی نیز دارند از جمله بثورات پوستی، خارش، تب و بندرت التهاب کبد یا کاهش گلبول‌های سفید خون. بیماران باید جهت شناخت این عوارض آموزش داده شوند و اگر دچار زردی پوست و کهیر یا خارش شدید،‌ تب بالا یا گلو درد شدید شدند، باید داروها را قطع نموده به پزشک خود مراجعه کنند. با قطع داروی ضد تیروئید احتمال برگشت پر کاری تیروئید وجود دارد.

  • ید رادیو اکتیو: ید رادیو اکتیو باعث از کار افتادن گواتر یا کوچک شدن گره های سمی که تولید کننده هورمون تیروئید می باشند، می گردد. این درمان بدون خطر است و در بالغین با پر کاری تیروئید بطور گسترده استفاده می شود. اشعه تولید شده توسط این مقدار ید باعث تخریب سلولهای تیروئید می شود، ولی به علت آنکه غلظت آن در تیروئید بیش از نقاط دیگر است، اشعه تولید شده توسط این مقدار ید باعث تخریب سلولهای تیروئید می‌شود، ولی به علت آنکه غلظت آن در تیروئید بیش از نقاط دیگر است اشعه به سایر نقاط بدن آسیب نمی‌رساند. ید رادیو اکتیو بطور خوراکی به بیمار سر پایی تجویز می‌شود. با اینکه مقدار زیادی از فعالیت ماده رادیو اکتیو ظرف مدت چند روز از بدن خارج می شود، اثرات آن روی غده تیروئید ممکن است ظرف یک تا سه ماه طول بکشد. عارضه جانبی این درمان کم کاری تیروئید است. مدارکی وجود ندارد که این درمان باعث ایجاد سرطان در تیروئید یا دیگر قسمتهای بدن شود. در زنان ایجاد نازائی نمی‌کند. امروزه در بسیاری از مراکز دنیا تجویز ید رادیو اکتیو برای درمان پرکاری تیروئید در نوجوانان نیز استفاده می شود.
  • جراحی تیروئید: جراحی تیروئید یک درمان دائمی دیگر بر ای پرکاری تیروئید است. امروزه این درمان کمتر توصیه می شود زیرا نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد و ایجاد مشکلات پس از جراحی از جمله ایجاد بدشکلی در گردن می‌شود. به علاوه در موارد نادری ممکن است باعث صدمه به ساختمانهای نزدیک به تیروئید در گردن شود. عارضه دیگر کم کاری تیروئید است که این عارضه براحتی با قرص لووتیروکسین که عارضه جانبی ندارد برای تمام عمر قابل کنترل است. داروهایی مانند پروپرانول برای تسکین علائم پرکاری تیروئید به کار می رود تا سایر درمانها اثر خود را بگذارند
  • درمان دارویی: درمان با داروهای ضد تیروئیدی معمولا برای بیماران جوان تر که با اولین دوره پرکاری خود مواجه شده اند، مناسب تر است. شایع ترین داروی ضد تیروئیدی داروی کاربی مازول (Carbimazole) می باشد که باعث کاهش مقدار هورمونهای تیروئیدی میشود. این دارو به صورت قرصهای ۵ میلی گرمی وجود دارد. بیماران باید در ابتدا روزانه ۴۰ تا ۴۵ میلی گرم از این دارو مصرف نمایند. بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز علائم و نشانه های بیماری شروع به بهبود میکند. درمان معمولا حدود ۶ تا ۱۸ ماه طول میکشد که بعد از آن حدود نیمی از بیماران بهبود یافته و سالم باقی می مانند. بعد از شروع درمان، پزشک متخصص هر ۴ تا ۶ هفته نحوه ی درمان شما را مرور خواهد کرد و مقدار دارو را کاهش خواهد داد تا به میزان ۵ تا ۱۵ میلی گرم در روز برساند. این کاهش میزان دارو بر اساس اندازه گیری هورمونهای T3,T4 و TSH خون شما خواهد بود. بعضی از متخصصین ترجیح میدهند که در تمام طول مدت درمان روزانه ۴۰ میلی گرم کاربی مازول تجویز نمایند. اگر برای چندین هفته این مقدار دارو مصرف شود، شما دچار کم کاری تیروئید خواهید شد و بنابر این نیاز به مصرف داروی تیروکسین هم خواهید داشت تا سطح هورمون های تیروئیدی شما در سطح طبیعی قرار گیرد. مزایای این نوع درمان آن است که نیازی به مراجعات متعدد به پزشک و انجام آزمایشهای مکرر نخواهید داشت. این نحوه ی درمان برای بیماران دچار مشکلات چشمی بسیار مؤثر است. نکاتی در مورد داروها: استفاده از داروی کاربی مازول ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد. جدی ترین عوارض جانبی این دارو شامل کاهش تعداد گلبولهای سفید خون می باشد که باعث ایجاد زخم هایی در دهان و عفونتی همراه با تب بالا می شود. در صورتی که با عوارض جانبی دارو مواجه شدید مصرف دارو را قطع کرده و با پزشک خود مشورت نمایید.  داروی جایگزین برای کاربی مازول، پروپیل تیواوراسیل (Propylthiouracil) می باشد. گاهی اوقات برای درمان علائم، پزشک شما داروی پروپرانولول تجویز میکند. توجه کنید که این دارو نباید در افراد مبتلا به آسم مصرف شود.


دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

بیماری تیروئید: انواع، علایم و درمان

تیروئید

غده تیروئید غده کوچکی در گردن نزدیک تارهای صوتی است، یکی از غده های بدن است که هورمونهایی را برای تنظیم عملکرد بدن تولید می کند. کار تنظیم عملکرد تیرویید با هورمونی به نام تی اس اچ انجام می گیرد تی اس اچ هورمون تحریک کننده تیرویید است که توسط غده هیپوفیز در مغز آزاد می شود. بعد از اینکه تیرویید توسط تی اس اچ رهاسازی شده از هیپوفیز تحریک شد، هورمونهای تنظیم کننده سوخت و ساز بدن را تولید می کند سوخت و ساز فرایندی است که طی آن بدن غذا را به انرژی تبدیل می کند. تیرویید تقریبا روی تمامی ارگانهای بدن شامل مغز، قلب و سیستم گوارشی اثر می گذارد. بیماری تیرویید زمانی اتفاق می افتد که سطح هورمون های ترشح شده توسط  تیرویید در تعامل با هیپوفیز از حالت تعادل خارج می شود.

هیپوتیروئیدیسیم یا کم کاری تیروئید

هیپوتیروئیدیسیم یا کم کاری تیرویید یعنی غده  نمی تواند به میزان کافی هورمون تولید کند که باعث می شود بدن تنبل شود و حوصله و تمرکز کاهش یابد.

علایم کم کاری تیرویید

  • افسردگی و خستگی
  • کمبود انرژی
  • یبوست
  • کم حافظگی
  • افزایش وزن
  • خشکی پوست، ناخن و مو
  • احساس سرما خوردگی
  • بهم خوردن قاعدگی
  • کم کاری می تواند با افزایش کلسترول و لخته خون باعث سکته قلبی شود.

علل کم کاری تیروئید

  • التهاب تیروئید هاشیموتو: یکی از علل شایع کم کاری تیروئید می باشد.  یک بیماری خودایمنی می باشد که بدن به غده تیروئید به عنوان یک بافت خارجی حمله می کند و موجب التهاب غده تیروئید می شود. هاشیموتو بیماری ارثی می باشد و با بیماری های خودایمنی دیگری مانند دیابت نوع یک و بیماری سلیاک همراه می باشد. این بیماری در زنان ۵ تا ۱۰ برابر مردان می باشد. شروع این بیماری در سنین جوانی می باشد. داروی هورمونی تیروئید می تواند جایگزین هورمون های تیروئید قبل از التهاب شود و به این وسیله می توان علائم ناشی از کمبود هورمون های تیروئید را کاهش داد.
  • التهاب تیروئید پس از زایمان: التهاب غده تیروئید که در اولین سال بعد از زایمان، در سقط جنین غیرعمدی و یا سقط جنین عمدی رخ می دهد، تیروئیدیت پس از زایمان نام دارد. حدود ۷ درصد زنان دچار این بیماری می شوند.
  • التهاب تیروئید حاد: این بیماری در بیمارانی که دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند، وجود دارد. غالبا توسط عفونت باکتریایی رخ می دهد و سپس موجب ورم غده تیروئید می گردد. درمان شامل مصرف آنتی بیوتیک و در موارد خاص، جراحی و برداشتن غده تیروئید می باشد.
  • التهاب تیروئید خاموش: زنان بیشتر مبتلا به این بیماری هستند. این بیماری به خودی خود در عرض یک سال از بین می رود. درمان شامل داروهای بتابلوکر می باشد.
  • مقاومت نسبت به هورمون های تیروئید: یک بیماری نادر است که در آن میزان هورمون های تیروئید زیاد است، اما میزان TSH مترشحه از هیپوفیز کم است.

انواع کم کاری غده تیروئید

سه نوع کم کاری تیروئید شناسایی شده است:

شایعترین آن زمانی است که غده تیروئید نمی‌تواند هورمون T4 را به اندازه کافی بسازد.

نوع دیگر از کم کاری تیروئید زمانی به وجود می‌آید که غده هیپوفیز به میزان کافی هورمون محرک تیروئید (TSH) را تولید نکند. (غده تیروئید تحت تاثیر هورمون TSH می‌باشد). که به آن کم کاری تیروئید هیپوفیزی گفته می‌شود. هر بیماری تخریب کننده غده هیپوفیز می‌تواند باعث آسیب رسیدن به سلولهایی شود که هورمون تحریک کننده تیروئید ترشح می‌کنند. این هورمون، تیروئید را تحریک به تولید میزان طبیعی هورمون تیروئید می‌کند. این یک علت بسیار نادر هیپوتیروئیدی است.

نوع دیگری از کم کاری تیروئید به علت نداشتن عملکرد صحیح هیپوتالاموس به وجود می‌آید. (هیپوتالاموس ، قسمتی از مغز به حساب می‌آید که عملکرد غدد کل بدن را کنترل می‌کند).

برخی اوقات کم کاری تیروئید به علت مصرف بعضی داروها به وجود می‌آید. ولی باید توجه داشت که از هر ده هزار نفر تنها دو نفر دچار واکنشی نسبت به دارو می‌شوند. در ضمن چنین حالتی به ندرت باعث کم کاری تیروئید به صورت حاد می‌شود.

پرکاری تیروئید

اگر فعالیت غده تیروئید زیاد شود و یا تنظیم کننده های غده تیروئید (مثل هیپوفیز)، به این غده فشار بیاورند و باعث تولید زیاد هورمون شوند، پرکاری تیروئید واقع می شود.

علل پرکاری تیروئید

بیماری گریوز: گریوز یک بیماری مربوط به سیستم ایمنی می باشد که باعث افزایش تولید هورمون های تیروئید می شود (تصویر روبرو). این بیماری در زنان و قبل از ۴۰ سالگی شایع تر می باشد. درمان ها شامل ید رادیواکتیو، بتا بلوکرها، داروهای ضدتیروئید و جراحی می باشد.

گواتر سمی ندولر: غده تیروئید دارای توده های زیادی (ندول) می شود و باعث افزایش تولید هورمون های تیروئید می گردد.

گره سمی (ندول داغ): این ندول ها به طور خودکار عمل می کنند و توانایی تنظیم شدن توسط TSH را از دست می دهند و غالبا مقدار زیادی هورمون تیروئید را تولید می کنند. درمان شامل ید رادیواکتیو می باشد.

مصرف زیاد ید: ید برای عملکرد هورمون های تیروئید لازم است. هنگامی که ید زیادی را مصرف کنید، باعث افزایش تولید هورمون تیروئید می شود و سپس باعث کاهش تولید هورمون توسط سد کردن اتصال ید به هورمون های تیروئید می شود.

هاشی توکسیکوز: پرکاری تیروئید گذرا ناشی از التهاب همراه با تیروئیدیت هاشیموتو که فولیکول های تیروئید را مختل می کند و موجب افزایش هورمون های تیروئید می شود.

برخی داروها، مانند خوردن هورمون تیروئید

علائم پرکاری تیروئید

  • تعریق بیش از حد
  • عدم تحمل گرما
  • افزایش حرکات روده
  • لرزش
  • عصبی بودن
  • افزایش ضربان قلب
  • کاهش وزن
  • خستگی
  • کاهش تمرکز ذهنی
  • قاعدگی نامنظم و کم
  • پوست گرم و مرطوب
  • زیادی اشتها
  • کم پشت شدن مو
  • افزایش فعالیت
  • اسهال

درمان بیماری‌های تیروئیدی

درمان بیماریهای تیروئیدی بستگی به نوع بیماری و شدت آن دارد. درمان دارویی در درمان بسیاری از بیماران نقش مهمی‌دارند. در کم کاری تیروئید بسته به علت آن ممکن است هورمون تیروئید به صورت دارو تجویز شود. در پرکاری تیروئید از روشهای مختلفی میزان هورمون زیادی کاهش داده می‌شود. درمانهایی برای التهاب تیروئید و بیماریهای خود ایمنی وجود دارند. برای درمان سرطان تیروئید معمولا جراحی به کار می‌رود. همچنین جراحی در درمان برخی از موارد گواتر یا بزرگ شدن تیروئید، توده های تیروئیدی و در موارد نادری از پرکاری تیروئید به کار می‌رود.

درمان پر کاری تیروئید

هدف از درمان طبیعی کردن سطح هورمون های تیروئید است. در بیمارانی که علت پر کاری تیروئید مصرف زیاد هورمون باشد باید دوز دارو تنظیم شود. در کسانی که علت بیماری التهاب تیروئید باشد چون بیماری خود محدود شونده است نیاز به درمان اضافه ندارد. در مواردی که علت پرکاری تیروئید بیماری گریوز یا گواتر مولتی ندولر یا گواتر گره ای منفرد سمی باشد درمان شامل یکی از موارد زیر می باشد:

۱٫ داروهای ضد تیروئید خوراکی که شامل متی مازول که برای بیماران با بیماری گریوز به مدت طولانی و برای علل دیگر پرکاری تیروئید به مدت کوتاه مورد استفاده قرار می گیرد . با مقدار مناسب دارو کنترل پرکاری تیروئید در عرض چند هفته میسر است. این داروها عوارض جانبی نیز دارند از جمله بثورات پوستی، خارش، تب و بندرت التهاب کبد یا کاهش گلبول‌های سفید خون.

بیماران باید جهت شناخت این عوارض آموزش داده شوند و اگر دچار زردی پوست و کهیر یا خارش شدید،‌ تب بالا یا گلو درد شدید شدند، باید داروها را قطع نموده به پزشک خود مراجعه کنند.
با قطع داروی ضد تیروئید احتمال برگشت پر کاری تیروئید وجود دارد.

۲٫ ید رادیو اکتیو باعث از کار افتادن گواتر یا کوچک شدن گره های سمی که تولید کننده هورمون تیروئید می باشند، می گردد. این درمان بدون خطر است و در بالغین با پر کاری تیروئید بطور گسترده استفاده می شود. اشعه تولید شده توسط این مقدار ید باعث تخریب سلولهای تیروئید می شود، ولی به علت آنکه غلظت آن در تیروئید بیش از نقاط دیگر است، اشعه تولید شده توسط این مقدار ید باعث تخریب سلولهای تیروئید می‌شود، ولی به علت آنکه غلظت آن در تیروئید بیش از نقاط دیگر است اشعه به سایر نقاط بدن آسیب نمی‌رساند. ید رادیو اکتیو بطور خوراکی به بیمار سر پایی تجویز می‌شود. با اینکه مقدار زیادی از فعالیت ماده رادیو اکتیو ظرف مدت چند روز از بدن خارج می شود، اثرات آن روی غده تیروئید ممکن است ظرف یک تا سه ماه طول بکشد. عارضه جانبی این درمان کم کاری تیروئید است. مدارکی وجود ندارد که این درمان باعث ایجاد سرطان در تیروئید یا دیگر قسمتهای بدن شود. در زنان ایجاد نازائی نمی‌کند. امروزه در بسیاری از مراکز دنیا تجویز ید رادیو اکتیو برای درمان پرکاری تیروئید در نوجوانان نیز استفاده می شود.

۳٫ جراحی تیروئید یک درمان دائمی دیگر بر ای پرکاری تیروئید است. امروزه این درمان کمتر توصیه می شود زیرا نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد و ایجاد مشکلات پس از جراحی از جمله ایجاد بدشکلی در گردن می‌شود. به علاوه در موارد نادری ممکن است باعث صدمه به ساختمانهای نزدیک به تیروئید در گردن شود. عارضه دیگر کم کاری تیروئید است که این عارضه براحتی با قرص لووتیروکسین که عارضه جانبی ندارد برای تمام عمر قابل کنترل است.

۴٫ داروهایی مانند پروپرانول برای تسکین علائم پرکاری تیروئید به کار می رود تا سایر درمانها اثر خود را بگذارند.

درمان کم کاری تیروئید

بیشتر پزشکان لووتیروکسین سدیم را برای درمان این بیماری تجویز می‌کنند که به صورت قرص با یک درمان تک دوز روزانه داده می‌شود که بسته به میزان TSH تجویز می‌شود. به طور مثال در بیمارانی که عملکرد تیروئید تقریبا صفر است روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ میکروگرم یا در بیمارانی که زیر ۶۰ سال دارند و نشانه‌های بیماری قلبی در آنها دیده می‌شود دوز لووتیروکسین ۵۰ تا ۱۰۰ میکروگرم است. هدف نهایی این درمان رسیدن به حد نرمال TSH است که اگر ۲ یا ۳ سال طبیعی بود و تغییری نکرد نیازی به ادامه درمان نیست. هورمون تیروئید در بدن بسیار کند عمل می‌کند و بنابراین چند ماه پس از شروع درمان طول می‌کشد تا درعلایم بهبودی مشاهده شود. از آنجا که بسیاری از موارد هیپوتیروئیدی ، دائمی و اغلب پیشرونده هستند ضروری است که درمان این وضعیت در طول زندگی فرد ادامه پیدا کند و درمان دارویی در کم کاری تیروئید هیچ گاه قطع نمی‌شود. اندازه گیری دوره‌ای سطح TSH و وضعیت بالینی برای اطمینان از اینکه دوز مناسب تجویز شده است ضروری است چرا که ممکن است نیاز به تعدیل دوزهای درمانی در زمانهای مختلف وجود داشته باشد.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

بلوغ زودرس و دیررس: علت، علائم، درمان

fat-kid-stock-photo

زودرس یا دیررسی بلوغ می تواند فشار روانی ایجاد کند. نوجوان را با هیجان های خاصی رو به رو می زد. از این رو نوجوانانی که دوره بلوغ را هم زمان با دوستانشان تجربه میکنند، در مقایسه با کسانی که این تجربه را زودتر یا دیرتر پیدا می کنند، با این پدیده به طور مثبت تری برخورد می‌کنند. آثار بلوغ زودرس یا دیررس برای دختران پسران متفاوت داست. برای دختران بلوغ زودرس دشوارتر از بلوغ دیررس است. زیرا انتظارات و توقعات اجتماعی بیشتری بر آنها تحمیل می‌شود. این در حالی است که اگر چه آنها با بلوغ جنسی زودتری رو به رو بوده اند ولی به لحاظ روانی – اجتماعی هنوز به رشد کافی دست نیافته اند. در مقابل برای پسران بلوغ دیررس و دشوارتر از بلوغ زودرس است. زیرا یکی از معیارهای مهم در پذیرش گروه همسالان و روابط دوستانه با دیگران قدرت جسمانی و رشد جنسی است و لو اینکه یک نوجوان به لحاظ شناختی و روانی – اجتماعی از رشد مناسبی برخوردار باشد.

بلوغ زودرس

 شروع شدن پروسه بلوغ زود تر از زمان نرمالش، بلوغ زودرس نامیده می شود. در دختران ۵ برابر بیشتر از پسران است. در سه چهارم موارد علت آن مشخص نمی شود. امروزه این اختلال شایع است. در مورد سن بلوغ زودرس کمی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف عقیده به علت متفاوت بودن شرایط جغرافیایی، ژنتیک، تغذیه و عوامل دیگر می باشد. بیشترین توافق برای بلوغ زودرس سن کمتر از ۸ سال می باشد. دخترانی که بلوغ زودرس دارند از نظر اخلاقی تهاجمی تر از دختران با بلوغ طبیعی هستند. مفاسد اجتماعی از جمله اعتیاد، رفتارهای ضد اجتماعی و آزار دادن والدین در این افراد بیشتر است. آرزو ها و امیدهای متفاوتی دارند و افسردگی و مشکلات در مدرسه از جمله گرفتن نمرات کم در این افراد زیاد تر است.

علت بلوغ زودرس در دختران و پسران

در بسیاری از موارد علت آن ناشناخته باقی می ماند ولی در موارد نادری ممکن است اختلالاتی در هورمون های تخمدان، تیروئید و فوق کلیه و یا هورمون های دیگر باشد. تومورهای این نواحی و عفونت ها و تومور های مغزی و صدمه مغزی نیز می تواند مسبب آن باشد.

خوردن غذاهای کنسروی به علت داشتن مواد نگهدارنده و استفاده زیاد از لوسیون و مواد آرایشی و عطرها و شامپوها که حاوی مواد شیمیایی مثل فنول و فیتو استروژن و غیره باشند و همچنین استفاده از تولیداتی که مواد نگهدارنده دارند می توانند با هورمون های بدن تداخل کنند و در ایجاد بلوغ زودرس موثر باشند. بلوغ زودرس می تواند اثرات معکوس روی سلامتی داشته باشد. مثلاً ممکن است باعث دیابت و سایر بیماری ها در سال های بعدی زندگی شود. تحقیقات نشان داده است که استرس زیاد در ایجاد بلوغ زودرس موثر است. توکسین های محیطی نیز بی تاثیر نمی باشند.

  • ژن‌ها: متخصصین می‌گویند بلوغ با یک ژن به نام kiSS1 شروع می‌شود. این ژن در زمان تولد در بدن ما وجود دارد و ژن دیگری به نام GPR54 تولید می‌کند. GPR54 سالها در بدن می‌ماند تااینکه kisspeptin – موادشیمیایی که توسط ژن kiSS1 تولید می‌شود – آن را فعال کنند. GPR54 فعال‌شده مغز را برای تولید GnRH (هورمون تولیدکننده گونادوتروپین که ماده محرک غده جنسی و هورمونی قوی است) تحریک می‌کند. GnRH باعث می‌شود سایر غدد بدن مثل بیضه‌ها در پسرها و تخمدان‌ها در دخترها هورمون‌های دیگری تولید کنند.
  • هورمون‌ها: بیضه‌ها تستوسترون تولید می‌کنند که موجب رشد بیضه‌ها و آلت تناسلی، رشد عضلات، موها و کلفت‌تر شدن صدا در پسرها می‌شود. تخمدان‌های خانم‌ها هم به مقداری بسیار کمتر تستوسترون تولید می‌کند و این هورمون برای کمک به حفظ حجم عضلانی و استحکام استخوان‌ها استفاده می‌شود. تخمدان‌ها استرادیول هم تولید می‌کنند که رشد سینه‌ها، دستگاه تولیدمثل زنانه و همچنین تنظیم عادت ماهیانه را بر عهده دارد.
  • محرک‌های بلوغ: متخصصین باور دارند که عوامل محیطی یا ژنتیکی – حتی سموم محیطی – موجب تحریک بلـوغ می‌شوند. عوامل تغذیه‌ای هم به ویژه برای دخترها مهم هستند. دخترهایی که چاق هستند یا اضافه‌وزن دارند معمولاً دچار بلـوغ زودرس می‌شوند و دخترهایی که کمبود وزن دارند معمولاً دیرتر وارد دوران بـلوغ می‌شوند. این روزها احتمالاً بخاطر بالاتر بودن وزن دخترها، سن بلوغ در اکثر مناطق دنیا پایین آمده است. دانشمندان امریکایی نشان داده‌اند که حتی چاقی در دوران کودکی احتمال اینکه دختر زودتر به سن بلوغ برسد را بالا می‌برد. دانشمندان مطمئن نیستند که زمان بلوغ در پسرها هم موثر است یا خیر.

درمان بلوغ زودرس در دختران و پسران

در اینجا، اهداف درمان عبارتند از توقف بلوغ جسمانی، جلوگیری از منارک زودهنگام، نزدیک کردن قد بزرگسالی نهایی به مقدار ژنتیکی مورد انتظار آن و ایجاد امکان یک رشد روانی- اجتماعی طبیعی برای بیمار. درمان با استفاده از آنالوگ‌های GnRH بسیار قوی و با اثر طولانی، منجر به بهبود قابل توجهی در طول قد بسیاری از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس ناشی از عارضه‌های ارگانیک و بلوغ زودرس مرکزی ناشناخته شده است. این مواد را می‌توان به شکل تزریقات زیرپوستی، از طریق بینی و به صورت ایمپلنت‌های زیرپوستی به بیمار دارد. این آگونیست‌های فوق فعال ابتدا باعث آزادسازی متناوب LH و FSH شده و سپس، بعد از چند روز، از آزادسازی آن‌ها جلوگیری می‌کنند، که این باعث جلوگیری از تولید استروئیدهای گنادی نیز می‌شود. در کل، دخترانی به درمان نیاز درند که به سرعت در حال طی کردن فرایند بلوغ هستند، در حالیکه دخترانی که با سرعت کمتری این دوره را پشت سر می‌گذارند معمولاً دچار نوع مقطعی یا آهسته پیشرونده بلوغ زودرس بوده و اغلب نیازی به درمان ندارند. همچنین، از درجه پیشرفت سن استخوانی نیز می‌توان برای تعیین ضرباهنگ پیشروی فرایند بلوغ استفاده کرد. مشاوره ژنتیک برای خانواده‌های بیماران مبتلا به بلوغ زودرس محدود به مردان (تستوتوکسیکوز فامیلی) و سایر اشکال ژنتیک این اختلال مفید خواهد بود.

بلوغ دیررس

بلوغ دیررس (تاخیر در بلوغ) هنگامی رخ می‌دهد که زمان بندی بدن برای بلوغ جنسی، دیرتر از حد معمول باشد. جای نگرانی اینجاست که ممکن است فرایند بلوغ آغاز نشود یا اینکه پس از آغاز آن، متوقف گردد. برای بسیاری از نوجوانان، این مسئله فقط مربوط به تاخیر در بلوغ است و هیچ مشکل پزشکی وجود ندارد. بلوغ دیررس در بسیاری از خانواده‌ها امری طبیعی است. نشانه‌هایی که ممکن است بلوغ دیررس به دلیل یک بیماری باشد، شامل تغییر ناگهانی در رشد، یا توقف رشد است که در آن بلوغ، پس از شروع شدن، متوقف می‌گردد. سردرد، مشکلات بینایی و سایر علائم عصبی ممکن است به معنای وجود یک مشکل در سیستم عصبی مرکزی باشد.

علت بلوغ دیررس در دختران و پسران

 معمولا، تاخیر در شروع دوران بلوغ کاملا” طبیعی است. متخصص غدد داخلی با تعیین عامل این تاخیر، به وجود یک بیماری زمینه‌ای و اینکه چه درمانی می‌تواند موثر واقع شود، پی می‌برد.

  • تاخیر سرشتی رشد: برخی از نوجوانان به طور ذاتی دچار بلوغ دیررس هستند. این “تاخیر سرشتی ” در رشد و یا بلوغ، شایع‌ترین دلیل بلوغ دیررس، به خصوص در پسران می‌باشد.
  • یک عارضه پزشکی: بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فیبروز سیستیک، بیماری سلیاک، بیماری‌های کلیوی و یا آسم می‌تواند موجب بلوغ دیررس گردد. عامل شایع آن، سوء تغذیه است که ممکن است ناشی از یک عارضه پزشکی، اختلال خوردن و یا دارودرمانی باشد. عوارض دیگری که باعث مختل شدن بلوغ می‌شود، شامل اختلالات ژنتیکی، ناهنجاری‌های کروموزومی و تومور‌ها می‌باشد.
  • داروهای خاص: برخی از داروهای شیمی درمانی و داروهای بیمار‌ی‌های روحی و روانی، می‌تواند موجب بلوغ دیررس گردد.

انواع بلوغ دیررس

مشکل بلوغ دیررس ممکن است در تخمدان، بیضه و یا در قسمت‌هایی از مغز که در ارسال هورمون به آنها دخیل هستند (هیپوتالاموس و هیپوفیز)، رخ دهد. این دو نوع مشکل را هیپوگنادیسم اولیه و ثانویه می‌نامیم.

هیپوگنادیسم اولیه

 این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که غدد جنسی به اندازه کافی (و یا اصلا”) هورمون جنسی تولید نمی‌کند. در پسران مبتلا به این عارضه، بیضه‌ها هورمون تستوسترون کافی تولید نمی‌کنند. در دختران مبتلا، تخمدانها قادر به تولید استروژن کافی نیستند. علت آن ممکن است یکی از این عوارض باشد:

  • اختلال ژنتیکی
  • برخی اختلالات خود ایمنی
  • اختلال رشدی
  • پرتودرمانی یا شیمی درمانی
  • عفونت
  • عمل جراحی

هیپوگنادیسم ثانویه (مرکزی)

در این نوع از هیپوگنادیسم، تخمدان یا بیضه (غدد جنسی) دچار مشکل نیستند؛ بلکه مشکل به هیپوتالاموس و یا غده هیپوفیز در مغز مربوط است. غدد جنسی، پیام ترشح هورمون را دریافت نمی‌کنند، زیرا پیش از آن در زنجیره فرمان‌های مغز اشکالی بوجود آمده است.

  • هیپوتالاموس: در آغاز این روند، هیپوتالاموس ممکن است هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) را به میزان بسیار کمی تولید کند، و یا اصلا” تولید نکند.
  • هیپوفیز: غده هیپوفیزکه نقش واسطه را برعهده دارد، ممکن است مقدار بسیار کمی هورمون محرک فولیکول (FSH) و یا هورمون جسم زرد (LH) را تولید کند.کنند

درمان بلوغ دیررس

متخصص غدد طی مراحل تشخیص، می‌تواند در‌یابد که عامل بلوغ دیررس یک عارضه پزشکی، به عنوان مثال یک بیماری مزمن، اختلالات کروموزومی، اختلال ژنتیکی یا تومور است. بلوغ دیررس ممکن است نشی از وجود یک مشکل (ساختاری و یا هورمونی) در تخمدان یا بیضه و یا غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس در مغز باشد. در اغلب موارد، هیچ گونه درمانی مورد نیاز نیست. معمولا” خانواده‌ها فقط نیاز به یک تایید پزشکی دارند مبنی بر اینکه همه چیز نورمال است. در غیر این صورت، این موضوع نیازمند بررسی و مراقبت پزشکی است. هورمون درمانی و نیز عمل جراحی در صورتی که این مشکل، ریشه آناتومیک داشته باشد، ممکن است موثر باشد.

هورمون درمانی

داروهای استروژن یا تستوسترون می‌تواند موجب جهش و شروع بلوغ گردد. در برخی شرایط (زمانی که غده هیپوفیز به اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کند)، تجویز هورمون رشد ممکن است مناسب باشد. متخصص غدد به شما کمک می‌کند که در مورد مناسب بودن هر یک از روش‌های درمان برای وضعیت خاص خود آگاه شوید. به عنوان مثال، درمان با هورمون‌های جنسی می‌تواند به فردی که به طور طبیعی دچار بلوغ دیررس و مشکلات اجتماعی و عاطفی ناشی از آن شده است، کمک کند. این درمان به کسانی که بدن آنها قادر به تولید هورمون مورد نیاز نیست، کمک می‌کند.

  • دختران: اگر تخمدانها قادر به تولید استروژن مورد نیاز برای شروع بلوغ نباشد، فرد می‌تواند تحت درمان با داروی استروژن قرار گیرد. این دارو می‌تواند به شکل قرص بلعیدنی، یک پچ، لوسیون یا ژل باشد که بر روی پوست قرار داده می‌شود. پس از آن بلوغ شروع می‌شود. برخی از دختران نیاز به مصرف دارو در طی بزرگسالی خود دارند.
  • پسران: اگر بیضه قادر به تولید تستوسترون مورد نیاز برای شروع بلوغ نباشد، فرد می‌تواند داروی تستوسترون را دریافت کند. مصرف این دارو می‌تواند به صورت یک تزریق ماهانه و یا قرار دادن یک پچ (به صورت روزانه)، مالیدن لوسیون یا ژل بر روی پوست به مدت چند ماه باشد. سپس بلوغ شروع خواهد شد. برخی از پسران به صورت مادام العمر نیاز به مصرف دارو خواهند داشت.


دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد