دیابت و ورزش

[sbu_post_image]

سه عامل اصلی برای درمان دیابت شامل رژیم غذایی، دارو و ورزش می‌باشد. ورزش نقش مهمی در درمان و پیشگیری از بروز دیابت، به ویژه در دیابت نوع 2، ایفا می‌کند. انجام ورزش و فعالیت فیزیکی منظم و مداوم، به عنوان یکی از ارکان مهم درمان دیابت، می‌تواند منجر به تنظیم قند خون، شادابی و نشاط بیشتر، و همچنین تنظیم فعالیت ارگان‌های بدن شود. ورزش همچنین باعث افزایش حساسیت بافت‌ها به انسولین می‌شود.

استفاده گسترده از زندگی ماشینی، کاهش فعالیت‌های جسمی و مصرف غذاهای آماده و پرکالری در دهه‌های اخیر، منجر به افزایش نرخ ابتلا به دیابت نوع 2 شده است. چاقی به عنوان مهم‌ترین عامل قابل اصلاح برای ابتلا به دیابت محسوب می‌شود. ورزش به عنوان یک راهکار مؤثر در پیشگیری و درمان دیابت نوع 2 مورد توجه قرار می‌گیرد. هنگام انجام ورزش، ماهیچه‌ها بیشترین مقدار قند را از جریان خون دریافت می‌کنند و همچنین انسولین بهتر عمل می‌کند و قند به راحتی وارد سلول‌ها شده و برای تولید انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فواید ورزش

  • حفظ وزن در حد مطلوب.
  • کنترل بهتر قند خون.
  • افزایش حساسیت بافت ها نسبت به انسولین.
  • کاهش نیاز به مصرف داروهای دیابت و انسولین.
  • سلامت قلب و عروق و کاهش فشار خون.
  • کاهش چربی های مضر خون Chol, LDL, TG و افزایش چربی مفید HDL.
  • آمادگی بدن و حفظ استحکام استخوان ها.
  • ایجاد شادابی و نشاط و کاهش تنش های عصبی.

افرادی که در هر هفته 4-3 بار بمدت 60-30 دقیقه ورزش می کنند مقدار HbA1c آنها حدود 2-1 درصد کاهش می یابد.

اثرات کوتاه مدت ورزش بر دیابت

در افراد دیابتی که با انسولین درمان می‌شوند و قند خون آنها تحت کنترل است، می‌توان در ابتدای ورزش شاهد کاهش قند خون آنها بود و حتی پس از ورزش نیز ممکن است افت دیگری در سطح قند خون آنها رخ دهد که دلیل آن مصرف ذخایر گلوکز بدن در حین ورزش است. به عبارت دیگر، ورزش باعث کاهش نیاز بدن به انسولین می‌شود. اما اگر قند خون بیمار تحت کنترل نباشد، ورزش ممکن است منجر به افزایش موقت سطح قند خون شود. بنابراین، افرادی که سطح قند خونشان بالای 250 میلی‌گرم در دسی‌لیتر است، بهتر است تا زمانی که سطح قند خونشان تنظیم نشده است، ورزش نکنند. ورزش در حالی که سطح گلوکز خون بالاست، ممکن است منجر به افزایش ترشح هورمون رشد، گلوکاکون و کاتکول آمین‌ها شود که در نتیجه آن، کبد بیشتری گلوکز را آزاد کرده و سطح قند خون بیشتری افزایش پیدا می‌کند.

اثرات دراز مدت ورزش بر دیابت

ورزش کردن باعث کاهش وزن، افزایش توده عضلانی بدن و کاهش مقاومت به انسولین در سلول ها می شود و در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 ورزش باعث بهبود کنترل قند خون و کاهش نیاز به دارو می شود. انتخاب فعالیت بدنی مناسب در افراد دیابتی بسیار مهم است. باید ورزش به بیمار شادابی و نشاط داده و همچنین بیمار انگیزه ادامه فعالیت را داشته باشد.

فعالیت های ورزش در 4 گروه تقسیم بندی می شوند:

  • تحرکات معمول روزانه:

تحرک داشتن در زندگی روزمره باعث مصرف کالری بیشتر می شود مانند قدم زدن در هنگام انتظار یا مکالمه با تلفن سیار، بازی با بچه ها، باغبانی در باغچه منزل، شستن اتومبیل، تمیز کردن منزل، استفاده از پله ها به جای آسانسور، پیاده روی منظم روزانه . پیاده روی ورزش انتخابی برای بیماران دیابتی است.

  • حرکات ورزشی هوازی:

ورزش های هوازی حرکاتی هستند که مقدار زیادی عضلات را تحت تأثیر قرار داده و باعث افزایش تعداد ضربان می شوند سعی کنید در هر جلسه ورزش ابتدا حرکات گرم کننده، سپس حرکات کششی و پس از پایان حرکات شل کننده انجام دهید نمونه هایی از ورزش هوازی شامل پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری، والیبال، بسکتبال و… می باشد. اگر بیماران دیابتی مدت طولانی ورزش انجام نداده باشند قبل از شروع فعالیت ورزشی بهتر است با پزشک خود مشورت نمایند.

  • ورزش های قدرتی:

این ورزش ها با استفاده از وزنه های با باندهای لاستیکی و سایر وسایل انجام شده و باعث افزایش قدرت عضلات می شوند و همچنین حجم عضلات بدن افزایش می یابد. زمانی که بافت عضلانی در بدن بیشتر از بافت چربی باشد کالری بیشتری سوزانده می شود چرا که مصرف انرژی ماهیچه ها بیشتر از بافت چربی است. بهترین ورزش برای بیماران دیابتی ورزش های هوازی می باشد که باعث افزایش تعادل، هماهنگی عضلات و سلامت استخوان می شود.

  • حرکات ورزشی کششی:

حرکات کششی باعث افزایش انعطاف پذیری بدن و کاهش فشارهای عصبی می شود و انجام آنها قبل از شروع ورزش سبب گرم شدن بدن و پس از اتمام ورزش در دیابت موجب جلوگیری از دردهای عضلانی می شود. قبل از شروع ورزش انتخاب کفش ورزشی مناسب با اندازه پا بسیار مهم است و پس از اتمام ورزش بررسی پاها ضروری است. بیشترین اثر ورزش بر دیابت زمانی است که برنامه ورزشی مرتب، مکرر و طولانی باشد و توصیه می شود که فواصل بین جلسات ورزش بیش از 2 روز نباشد. برای جلوگیری از آسیب عضلات و مفاصل مدت و شدت ورزش در دیابت را به تدریج افزایش دهید. توصیه می شود بیماران دیابتی مبتلا به بیماری های قبلی و چشمی قبل از شروع ورزش حتماً با پزشک معالج خود مشورت نمایند. از عوارض ورزش در دیابت هیپوگلیسمی (افت قند خون) می باشد. در یک فرد سالم هنگام ورزش و فعالیت بدنی تولید و ترشح انسولین در لوزالمعده به طور خودکار کم می شود در نتیجه شخص دچار کاهش قند خون نمی گردد ولی در افراد دیابتی این تنظیم خودکار ترشح انسولین مختل می شود و باید توسط خود شخص با کمک پزشک این تنظیم میزان انسولین خون انجام شود. ورزش ممکن است به طور موقت باعث افزایش دفع آلبومین در ادرار شود ولی محدودیتی از نظر انجام ورزش ایجاد نمی کند. بیماران دیابتی بهتر است 2 ساعت قبل از ورزش 500 میلی لیتر مایعات بنوشند تا در اثر تعریق دچار کم آبی نشوند و در صورت طولانی بودن زمان ورزش در حین ورزش نیز مایعات بنوشند.

ورزش مناسب برای پای دیابتی

اشخاص مبتلا به دیابت نسبت به دیگران در معرض خطر ایجاد زخم و بیماری در پای خود بیشتر هستند. ورزش روزانه و ترک سیگار (سیگار نکشیدن) می‌تواند به طور مؤثری در پیشگیری از آسیب جدی در این افراد کمک کند. در این راستا، می‌توانید از روش‌های زیر برای تحرک بیشتر و تقویت عضلات پاها و پیشگیری از آسیب‌های پایی استفاده کنید:

  1. قدم زدن: روزانه 1-0.5 ساعت پیاده روی کنید. سعی کنید هر روز این میزان را بتدریج افزایش دهید.
  2. ورزش پله: از پله بالا بروید در حالی که فقط از سینه پا استفاده می‌کنید.
  3. کشش ماهیچه پشت پا: در مقابل دیوار ایستاده و با کف دست به دیوار تکیه دهید. پاهای خود را با فاصله از دیوار نگه دارید. پاشنه پا را بر روی زمین فشار داده و بازوها را خم و راست کنید (10 مرتبه) در حالی که پشت و پاها صاف هستند.
  4. ورزش صندلی: روی صندلی بنشینید و 10 مرتبه بلند شده و سپس بنشینید در حالی که بازوهایتان را روی هم قرار داده اید.
  5. راه رفتن با نوک پا: به یک صندلی تکیه داده و سپس بر روی نوک پا (به عنوان مثال پای راست) بالا و پایین بروید. این کاررا با پای دیگر نیز انجام دهید.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” کنترل دیابت با ورزش ” و ” ورزش مناسب برای افراد دیابتی ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه عوارض پوستی دیابت مطالعه فرمایید.

منبع: کتاب راهنمای دیابت

دکتر منشادی
دکتر منشادی

فوق تخصص غدد،‌متابولیسم و رشد کودکان

دیگر مقالات

مشاوره رایگان افزایش طول آلت تماس و مشاوره