رشد و تکامل از علوم پایه در طب کودکان است.

پزشکان از منحنی های رشد و شاخص توده بدنی برای مقایسه اندازه های یک کودک با سایر کودکان همسن او استفاده می کنند. بدین وسیله پزشکان می توانند نحوه رشد کودک را نسبت به سایر کودکان مورد ارزیابی قرار دهند. استفاده از این منحنی های رشد، بخشی از بررسی های سلامتی معمول را تشکیل می دهند.
معمولاً منحنی های مربوط به پسرها با دخترها متفاوت می باشد، زیرا نحوه رشد آنها با یکدیگر متفاوت است. برای پسرها و دخترها دو دسته منحنی وجود دارد، یکی برای کودکان کمتر از سن ۳۶ ماه و دیگر برای سن ۲ سال تا ۲۰ سال می باشد. این منحنی محدوده قد و وزن گروه خاصی را در همان سن مشخص و در هزاران کودک موجود در یک کشور بطور متوسط نشان می دهد.

برای اطلاعات بیشتر در رابطه با منحنی های رشد در کودکان دختر و پسر به لینک زیر مراجعه کنید.

منحنی‌های رشد

با قرار دادن اندازه های کودک شما در جداول مربوط به منحنی رشد، پزشک قادر است نحوه رشد کودک شما را در مقایسه با اندازه های متوسط هزاران کودک، ارزیابی کند.
حتماً به خاطر داشته باشید که تنها اندازه هایی ارزشمند هستند که توسط پزشک یا شخص ماهری صورت گرفته اند. معمولاً اندازه گیری در خانه منجر به حصول نتایج مخدوش کننده خواهد شد.
نمودار های رشد در نظر گرفته شده به عنوان ابزاری مناسب جهت بررسی رشد بالینی کودکان از بدو تولد تا سن بلوغ مورد استفاده قرار گرفته و ارزش تشخیصی بالایی دارد.

رشد بچه ها تا سن ۵ سالگی بیشتر تحت تاثیر عوامل محیطی است. کودکانی که در مراحل اولیه زندگی درمحیطی سالم بزرگ می شوند، رشد مشابهی دارند. تفاوت میزان رشد در بچه ها تا سن ۵ سالگی بیشتر تابع تغذیه، شیر دهی، محیط و مراقبت‌های بهداشتی است و به عوامل ژنتیکی و قومی بستگی ندارد.

موارد مصرف هورمون رشد و عوارض جانبی آن

الف- موارد تجویز هورمون رشد

۱) کمبود ترشح هورمون
۲) سندرم ترنر(یعنی دخترانی که یک کروموزوم Xکم دارند وکاریوتایپ آنهاX0است)
۳) نارسایی کلیه در مرحله آخر قبل از پیوند و شروع مجدد یکسال پس از پیوند
۴) سندرم پرادرویلی(دراین سندرم اختلال رشد درسال اول زندگی وپس از ان چاقی مفرط توام باکوتاهی قدو چند انگشتی شایع است)
۵) کاهش رشد داخل رحمی:(IUGR )در صورتیکه قد کمتر از۲/۵ انحراف معیار زیر قد طبیعی باشد و جبرا ن عقب افتادگی رش د طی ۴ سال اول عمر و یا بیشتر صورت نگرفته باشد.
۶) کوتاهی قد بدون علت(ایدیوپاتیک)
۷) قد کمتر از۲/۲۵ انحراف معیار از قد طبیعی برای سن و جنس و پیش بینی قد نهایی کمتر از صدک پنجم با صفحه رشد باز(صدک پنجم در منحنی های رشد CDCقابل مشاهده ومقایسه هست)

ب-معیارهای قطع هورمون رشد

۱) عدم پاسخ مناسب به درمان(کمتر از ۵۰ درصد افزایش در سرعت رشد قدی در سال نخست درمان)
۲) زمانی که به قد نهایی رسیده باشد( سرعت رشد قدی کمتر از۲/۵ سانتیمتر در سال)
۳) سن استخوانی در دخترها بالاتر از ۱۴ سال و در پسرها بالاتر از ۱۶ سال
۴) در نارسایی مزمن کلیه در زمان پیوند کلیه. همچ نین تا یکسال بعد از پیوند جهت ارزیابی جبرا ن عقب افتادگی رشد نباید هورمون رشد شروع گردد.

ج-پایش درمان با هورمون رشد

۱) ارزیابی منظم توسط یک متخصصغدداطفال هر۳ ماه طی سال اول درمان و در صورت پاسخ مناسب به درمان، هر ۴ تا ۶ ماه گردد.
۲) افزایش قد و افزایش سرعت رشد قدی یک ارزیابی مهم بالینی پاسخ به هورمون رشد است.
۳) برای اطمینان از همکاری بیمار، پایش سرمی IGFP3 و IGF1 مفید است
۴) انجام تستهای عملکرد تیروئید سالانه
۵) تعیین سن استخوانی سالانه و یا هر زمان که نیاز باشد
۶) معاینه دورهای بیماران با نقصان هورمون رشد، ثانویه به ضایعات درون جمجمه ای(مغزی) جهت مشخص کردن پیشرفت و یا برگشت بیماری زمینه ای.

عوارض جانبی ناشی از مصرف بی مورد هورمون رشد

درمان با هورمون رشد Safe بوده و عوارض جانبی مهم در کودکان بسیار نادر است.

  • درد موضعی در محل تزریق. همچنین اگر تزریقات مکرر در یک محل انجام گیرد ممکن ا ست موجب آتروفی بافتی گردد و برای جلوگیری از ایجاد آن باید موضع تزریق را تغییر داد .
  • سردرد: موقتی است و در برخی از بیماران به خصوص با دوزهای بالاتر ایجاد میشود و ندرتاً ممکن است سردرد به دلیل افزایش فشا رداخل جمجمه باشد که با فوندوسکوپی(دیدن ته چشم) مشخص میگردد.
  • ا د م : (یعنی ورم کردن بدن) ممکن است در سندرم ترنر تشدید شود و در بقیه موارد نادر است.
  • کم کاری تیروئید : در ۵ تا ۱۰ درصد موارد دیده میشود.
  • دیابت شیرین: افزایش قند و افزایش کتون بادی نادر است و در صورت وجود دیابت، دوز انسولین باید تعدیل گرددافراد چاق وبا سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲ هورمون رشد را باید با احتیاط مصرف کنند.
  • ایجاد اتوآنتی بادی ضد هورمون رشد : ندرتاً اثر روی پاسخ کلینیکی دارد.
  • لوکمی حاد:(سرطان خون به صورت حاد) به خصوص اگر خطر دیگری مانند سابقه اشعه درمانی وجود داشته باشد. همچنین گفته میشود که این عارضه در کودکان با نقصان هورمون رشد با درمان و بدون درمان به یک میزان رخ میدهد و در حقیقت یک پدیده اتفاقی است. در هر حال چیزی که مشخص است هورمون رشد تاثیری در عود آن ندارد.
  • ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان) در اطراف زمان بلوغ
  • تشدید اسکولیوز و کیفوز(قوز وانحراف ستون فقرات)
  • افزایش تعداد و رشد خالها
  • هیپرتروفی لوزه ها و آدنوئید
  • آپنه (قطع تنفس)حین خواب
  • تغییرات رفتاری
  • لغزش اپی فیز سر استخوان ران
  • تجویز دوز بالای آن به مدت طولانی ممکن است باعث ایجاد ژیگانتیسم یا آکرومگالی گردد.
  • تجویز دوز بیش از حد آن منجر به افت قند خون موقتی و به دنبال آن افزایش قند خون میشود.
  • درد مفاصل

Print Friendly, PDF & Email