0

مرض قند (دیابت)، بیماری مربوط به سوخت‌وساز بدن می‌باشد که در آن بدن به میزان کافی انسولین تولید نمی‌کند و یا اینکه انسولین تولیدشده، نمی‌تواند اثربخشی و عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. انسولین، هورمونی است که در لوزالمعده (پانکراس) تولید می‌شود و در سوخت‌وساز بدن (متابولیسم) و تبدیل قند به انرژی، نقش مهمی بر عهده دارد.

مرض قند، می‌تواند عوارض جدی را در سلامت فر، به دنبال داشته باشد ازجمله نابینایی، نارسایی کلیوی، آسیب اعصاب و همچنین قطع اندام تحتانی (قطع پا). علاوه بر این‌ها، مرض قند عامل خطر جدی (ریسک فاکتور) برای بیماری‌های قلبی عروقی به شمار آمده و باعث می‌شود خطر بروز سکته‌های قلبی و مغزی به‌طور چشمگیری افزایش پیدا کند.

Untitled-1

انواع مرض قند

مرض قند انواع مختلفی دارد. سه نوع مهم مرض قند (دیابت)، عبارت‌اند از:

مرض قند (دیابت) نوع یک

در حدود پنج تا درصد افراد دیابتی، به مرض قند (دیابت) نوع یک مبتلا هستند. مرض قند نوع یک، از دسته بیماری‌های خود ایمنی به شمار می‌آید. بدین معنا که سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلول‌های مولد انسولین در پانکراس را مورد حمله قرار داده و آن‌ها را از بین می‌برد. درنتیجه، در بیماران مبتلا به مرض قند (دیابت) نوع یک، انسولین تولید نمی‌گردد و یا میزان تولید آن، بسیار پایین است. هرچند این عارضه در هر سنی می‌تواند ظاهر شود، بااین‌حال به‌طورمعمول، در کودکان و جوانان مورد تشخیص قرار می‌گیرد. به همین دلیل مرض قند (دیابت) نوع یک، در گذشته به اشتباه، مرض قند (دیابت) نوجوانان نامیده می‌شد.

مرض قند (دیابت) نوع دو

مرض قند (دیابت) نوع دو، شایع‌ترین شکل مرض قند به شمار آمده و ۹۰ تا ۹۵ درصد افراد دیابتی، به مرض قند (دیابت) نوع دو مبتلا می‌باشند. مرض قند (دیابت) نوع دو، معمولاً در بزرگسالان بالای ۴۰ سال مورد تشخیص قرار می‌گیرد و ۸۰ درصد مبتلایان به آن، دچار اضافه‌وزن هستند. به دلیل شیوع روزافزون چاقی، مرض قند (دیابت) نوع دو در سنین پایین‌تر حتی در کودکان نیز دیده می‌شود. در نوع دو، در ابتدا تولید انسولین انجام می‌گیرد، اما انسولین، عملکرد و اثربخشی مناسبی ندارد که عارضه‌ای با نام مقاومت به انسولین را به دنبال خواهد داشت. نهایتاً بیشتر افراد مبتلا به مرض قند (دیابت) نوع دو، به کاهش تولید انسولین دچار خواهند شد.

مرض قند (دیابت) بارداری

مرض قند (دیابت بارداری)، در دوران بارداری شکل می‌گیرد و بیشتر در افرادی اتفاق می‌افتد که در خانواده آن‌ها، سابقه ابتلا به مرض قند وجود دارد. پس از زایمان، معمولاً مرض قند (دیابت) نوع بارداری از بین می‌رود، بااین‌حال، مرض قند بارداری یکی از خطرهای ابتلا به مرض قند محسوب می‌شود. به‌عبارت‌دیگر، زنانی که به مرض قند (دیابت) بارداری مبتلا می‌شوند، در ادامه زندگی بیشتر از افراد عادی در معرض خطر ابتلا به مرض قند خواهند بود.

مراجعه به پزشک

اگر فکر می‌کنید به مرض قند مبتلا هستید، لازم است بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید تا تشخیص دقیق انجام پذیرد. نشانه‌های معمول مرض قند، شامل موارد زیر می‌باشند:

  • ادرارهای متوالی (تکرر ادرار) به‌صورت افزایش حجم
  • تشنگی بیش‌ازحد (پرنوشی)
  • گرسنگی شدید (پرخوری)
  • کاهش وزن بدون دلیل
  • تغییرات ناگهانی در بینایی و تاری دید
  • احساس بی‌حسی، گزگز کردن و مورمور شدن در پاها و دست‌ها
  • احساس خستگی و بی‌حوصلگی در بیشتر اوقات
  • خشکی شدید پوست
  • دیر خوب شدن زخم‌ها و بریدگی‌ها
  • عفونت‌های مکرر

در برخی افراد، تنها تعداد کمی از این نشانه‌ها اتفاق می‌افتند. نکته مهم اینکه، در حدود ۵۰ درصد مبتلایان به مرض قند (دیابت) نوع دو، از بیماری خود مطلع نیستند و در سال‌های اول، هیچ نشانه‌ای در آن‌ها ظاهر نمی‌شود. لذا مراجعه سالانه به پزشک به‌منظور آزمایشات تشخیصی، ضروری خواهد بود.

تشخیص مرض قند

پزشک ابتدا سوابق پزشکی بیمار را جویا شده و معاینه انجام می‌گیرد تا نشانه‌های مرض قند و قند خون بالا، مورد بررسی قرار گیرد. معمولاً از طریق انجام آزمایش‌هایی که میزان قند خون را اندازه می‌گیرند، مرض قند تشخیص داده خواهد شد. آزمایش‌های مرسوم عبارت‌اند از:

آزمایش هموگلوبین A1C (ای‌وان‌سی)

مزیت آزمایش هموگلوبین A1C، در این نکته است که قند خون را در درازمدت مورد ارزیابی قرار می‌دهد، درحالی‌که سایر آزمایش‌ها، میزان قند خون در همان دقیقه را اندازه می‌گیرند. لذا برای آزمایش A1C نیازی به ناشتا بودن نیست و در هر ساعتی می‌تواند انجام گیرد. همچنین این آزمایش نشان می‌دهد که روند کنترل و درمان چقدر موفقیت داشته است.

این آزمایش در بازه دو تا سه ماه، میزان هموگلوبین A1C در خون را اندازه‌گیری می‌نماید و نتیجه آن به‌صورت تخمین میانگین گلوکز در خون (eAG: estimated average glucose) خواهد بود. اگر eAG از (۶٫۵mmol/L or 140 mg/dL) بیشتر باشد، مرض قند تشخیص داده می‌شود.

آزمایش قند خون پلاسما در حالت ناشتا (FPGT)

FPGT آزمایشی استاندارد برای تشخیص مرض قند (دیابت) نوع یک و نوع دو به شمار می‌آید. حداقل ۸ ساعت پیش از آزمایش، بیمار می‌بایست غذا و مایعات مصرف نکرده باشد (اصطلاحاً ناشتا باشد). برای آزمایش، نمونه‌گیری خون انجام شده و سطح گلوکز خون مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرد.

اگر میزان گلوکز ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر باشد و با تکرار آزمایش در روزی دیگر، باز همین نتیجه تأیید شود، مرض قند مورد تشخیص قرار می‌گیرد.

آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

OGTT آزمایشی سنتی است که ابتدا در حالت ناشتا، سطح گلوکز خون اندازه‌گیری می‌شود، سپس بیمار ۷۵ گرم گلوکز مصرف کرده و پس از دو ساعت مجدداً قند خون مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرد.

اگر پس از دو ساعت از مصرف نوشیدنی غنی از گلوکز، نتیجه بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، پیش‌‌دیابت تشخیص داده شده و اختلال عدم تحمل گلوکز (IGT) نامیده می‌شود.

درصورتی‌که نتیجه ۲۰۰ یا بالاتر باشد، پزشک نشانه‌های دیگر را برای تشخیص مرض قند بررسی می‌نماید. ضمناً نتیجه می‌بایست با تکرار آزمایش در روز دیگر نیز مورد تأیید قرار گیرد.

آزمایش اتفاقی قند پلاسما (RPGT)

RPGT آزمایشی است که به‌صورت اتفاقی انجام می‌شود (نیازی به ناشتا بودن نیست) و سطح گلوکز ۲۰۰ یا بالاتر مورد توجه قرار می‌گیرد. این آزمایش به همراه علائم و نشانه‌های دیگر، می‌تواند نشان‌دهنده ابتلا به مرض قند باشد. آزمایش‌ OGTT و یا FPGT روزی دیگر، انجام می‌پذیرند تا مرض قند مورد تشخیص قرار گیرد.

دکتر منشادی به افراد مبتلا به مرض قند کمک می‌کند تا به‌گونه‌ای مفید و مؤثر، قند خون و سایر خطرها را در کنترل داشته باشند تا احتمال بروز عوارض مرتبط با مرض قند، نظیر بیماری قلبی، آسیب اعصاب، مشکلات کلیوی و غیره، کاهش پیدا کند. دکتر منشادی در مورد دیابت‌های نوع یک و دو، دیابت (مرض قند) دوران بارداری و همچنین مرض قند (دیابت) مرتبط با پیوند عضو، مدیریتی جامع را ارائه می‌نماید.

صرف‌نظر از اینکه عارضه شما از چه نوعی است، می‌توانید از دکتر منشادی کمک بخواهید و با انجام راهکارهای ارائه شده، در مسیر درمان مرض قند، مدیریت گلوکز خون و نیز کاهش نشانه‌های مرض قند، هرروزه گام‌هایی هرچند کوچک بردارید تا کیفیت زندگی‌تان پیوسته بهبود یابد.

درمان مرض قند

هدف مدیریت مرض قند، کنترل میزان قند خون می‌باشد به‌طوری‌که تا حد ممکن، سطح گلوکز خون، همیشه در محدوده ایمن و دور از خطر قرار گیرد. همچنین، مرض قند می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و بیماری‌های عروق محیطی را به میزان زیادی افزایش دهد. لذا روند درمان مرض قند می‌بایست به‌عنوان بخشی لازم و اساسی، اقداماتی را نیز در نظر بگیرد تا فشارخون و نیز سطح کلسترول خون، مورد نظارت و کنترل قرار داشته باشند.

افراد دیابتی می‌بایست در مورد مراقبت از خود، همیشه مسئولیت‌پذیر باشند. مراقبت‌ها این موارد را شامل می‌شود:

  • نظارت و کنترل سطح قند خون
  • مدیریت رژیم غذایی
  • ورزش و فعالیت بدنی ادامه‌دار (حداقل ۵ روز در هفته، هرروز ۳۰ دقیقه)
  • ثابت نگه‌داشتن وزن در حد متعادل
  • مدیریت استرس
  • نظارت بر داروهای مصرفی
  • و در صورت نیاز مصرف انسولین از طریق تزریق یا پمپ انسولین

برنامه‌های آموزشی مرض قند در جهت خود-مدیریتی، که بر مراقبت فردی تأکید دارند، بیماران را قادر می‌سازند تا در شیوه زندگی و روند درمانی خود، تغییرات و اصلاحاتی را به وجود آورند که باثبات، پیوسته و متناسب هستند.

مدیریت رژیم غذایی و فعالیت ورزشی

اولین گام‌هایی که در مسیر کاهش میزان قند خون برداشته می‌شوند، مثل همیشه تغییر و اصلاح عادات غذایی و همچنین افزایش ورزش و فعالیت بدنی خواهند بود.

انسولین درمانی

افراد مبتلا به مرض قند (دیابت) نوع یک، می‌بایست هرروز چندین بار، انسولین تزریق کنند تا سطح انسولین خون در محدوده ایمن و بی‌خطر حفظ شود. انسولین، معمولاً در درمان مرض قند (دیابت) نوع دو نیز ضروری می‌باشد. به‌عنوان جایگزین تزریق، پمپ انسولین نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.‌ اندازه پمپ در حدود یک پیجر بوده و معمولاً روی کمربند بیمار بسته می‌شود. لوله‌ای نازک با نام کاتتر، زیر پوست قرار می‌گیرد (معمولاً زیر پوست در ناحیه شکم)، و انسولین از طریق کاتتر به بدن فرستاده ‌می‌شود.

از نظر دوره اثر، چهار نوع عمده انسولین مورد استفاده می‌باشند:

  • تند اثر
  • کوتاه اثر
  • متوسط اثر
  • بلند اثر

میزان مصرف یا دز (dose) و تعداد دفعات مصرف انسولین، توسط پزشک تعیین خواهند شد. مصرف انسولین میزان استانداردی ندارد، چون به عوامل زیادی وابسته است، ازجمله: وزن بدن بیمار، زمان‌های صرف غذا، ورزش و فعالیت بدنی و همچنین میزان انسولینی که خود بدن تولید می‌کند.

داروهای خوراکی

در افراد مبتلا به مرض قند (دیابت) نوع دو، حتی در صورت ورزش منظم و رعایت رژیم غذایی سالم، گاهی امکان دارد قند خون افزایش‌یافته و در سطح بالایی قرار بگیرد. در این‌گونه موارد، ممکن است مصرف داروهایی به شکل قرص مورد تجویز قرار بگیرند. مکانیسم اثر این داروها، از چندین روش مختلف انجام می‌پذیرد. این داروها، اثربخشی انسولین طبیعی بدن را بهبود بخشیده، گاهی نیز تولید قند خون را کاهش می‌دهند. همچنین می‌توانند تولید انسولین را افزایش داده یا اینکه باعث شوند روند جذب قند در روده‌ها با تأخیر یا مانع مواجه شود. گاهی اوقات داروهای مرض قند (دیابت) خوراکی، در کنار انسولین، مورد مصرف قرار می‌گیرند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

Print Friendly
Share →