0

9

خیلی ازاوقات اختلال رشد با کوتاهی قد اشتباه گرفته می شود. اختلال رشد، فرایندی است که در طول زمان رخ می دهد و تاثیرش به صورت کوتاهی قد بروز می کند و یک بیماری تلقی می شود، اما کوتاهی قد در بسیاری از موارد طبیعی است و اختلال محسوب نمی شود. کوتاهی قد زمانی اختلال محسوب می شود که فرد از الگوی رشد که متناسب با سن و جنس و نژاد او می باشد، پیروی نکرده و کوتاه تر از آن الگو باشد.

 دلایل کوتاهی قد

برخی از علل کوتاه ماندن قد عبارتند از:

  • اختلال استخوانی مانند بیماری راشی تیسم (نرمی استخوان)
  • بیماری های مزمن مثل بیماری قلبی مادرزادی، بیماری های کلیوی، آسم، سلول داسی شکل، تالاسمی، سلیاک، کم کاری تیروئید، دیابت، آرتریت روماتوئید در نوجوانی
  • بیماری های ژنتیکی مانند سندروم داون، سندروم ترنر، سندروم ویلیام، سندروم نونان
  • نقص در تولید هورمون رشد
  • عفونت نوزاد در دوره جنینی
  • سوءتغذیه
  • رشد ضعیف جنین در داخل رحم

جهش‌های رشد چیست؟

جهش رشد اصطلاحی است که برای افزایش سریع قد و وزن به کار می رود که معمولاً در دوران بلوغ اتفاق می افتد. کودکان در دوران نوجوانی به بالاترین حد قد دوران بزرگسالی خود می رسند. این رشد قابل توجه، از قسمت های خارجی بدن شروع شده و به قسمت ها داخلی تر ادامه می یابد. دست ها و پاها اولین جاهایی هستند که بزرگ می شوند. نیاز به کفش های تازه اولین نشانه تجربه جهش رشد است. دومین ناحیه بدن، طول پاها و دست ها است که بلندتر می شود. و آخر ستون فقرات ما رشد می کند. آخرین رشد پهن تر شدن سینه و شانه ها در پسران و پهن شدن لگن و ران ها در دختران است.

درمان

معاینه و آزمایشات

پزشک سابقه و شرح حال دقیقی از کودک دریافت می‌کند سپس معاینات فیزیکی را انجام می‌دهد از جمله: اندازه گیری قد، وزن، اندازه اندام‌ها و تنه کودک. ممکن است پزشک برای بررسی اختلالات هورمونی و ژنتیکی، آزمایش خون درخواست دهد.

آزمایش‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • برای ارزیابی کمبود هورمون هورمون‌های رشد: آزمایش بررسی سطح انسولین مثل فاکتور رشد ۱ (IGF-1) و پروتئین IGF -3 (IGFBP-3)
  • برای ارزیابی بیماری‌های خونی: آزمایش شمارش کامل سلول‌های خونی
  • برای ارزیابی کم کاری تیروئید: آزمایش سطح تیروکسین (T4) خون و هورمون محرک تیروئید (TSH)
  • برای ارزیابی سندرم ترنر (یکی از علت‌های شایع کوتاهی قد در دختران): آزمایش کاریوتایپ برای تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی
  • برای ارزیابی جهش‌های ژنتیکی:، آزمایش خون برای آنالیز DNA

ممکن است پزشک به منظور تعیین سن استخوانی کودک، با کمک اشعه ایکس از مچ و دست چپ تصویر برداری نمایید. اگر پزشک به وجود تومور شک کند و آن را عامل کوتاهی قد بداند، ممکن است اسکن‌ها و ازمایشات خاص دیگری را نیز برای شما درخواست دهد.

درمان‌های پزشکی

درمان‌ها به عوامل به وجود آورنده کوتاهی قد بستگی دارند. برای کودکانی که به طور طبیعی قدشان کوتاه است، به طور کلی ضرورتی برای درمان و بلند شدن قد وجود ندارد. والدین باید درک نمایند که استفاده از هورمون‌های رشد در کودکانی که به صورت ذاتی کوتاه‌قد هستند، مؤثر نمی‌باشد (بدان معنی که آن‌ها بیماری خاصی ندارند).

داروها

درمان با دارو به علت کوتاهی قد بستگی دارد. استفاده از هورمون‌های تیروئید بسیار آسان و برای کودکان مبتلا به کم کاری تیروئید بسیار مؤثر است. درمان با هورمون‌های نوترکیب رشد انسانی (سوماتوتروپین مشتق شده از rDNA) بسیار مؤثر و ایمن است. و برای کسانی که به علت کمبود هورمون‌های رشد قدشان دچار اختلال شده است مفید می‌باشد. FDA آن را تأیید کرده و برای برخی از بیماری‌های دیگر مرتبط با کوتاهی قد نیز مفید است. با این حال، هورمون رشد برای کودکانی که به طور ذاتی کوتاه‌قد می‌باشند، مؤثر نیست (کودکانی که به صورت خانوادگی کوتاه‌قد هستند). هورمون‌های رشد باید تحت مراقبت متخصص غدد کودکان استفاده گردد. درمان با هومون رشد اغلب بدون عارضه است و به ندرت ممکن است موجب افزایش فشار داخلی مغزی خوش خیم، التهاب لوزالمعده و تنگی کانال عصب در مچ دست شود. استفاده از هورمون رشد تا زمانی که صفحات رشد بسته نشده است می‌تواند در درمان کوتاهی قد مؤثر باشد. در برخی از کودکان ممکن است برای به تاخیر انداختن بلوغ برای باز ماندن صفحات رشد از داروهای متوقف کننده بلوغ همزمان با هورمون رشد استفاده شود. رژیم غذایی مناسب به خصوص مصرف کافی پروتئین، مواد لبنی و میوه و ورزش مسمتر در رشد قدی تاثیر موثری دارند، به خصوص درکودکانی که تحت درمان با هورمون رشد هستند.

عمل جراحی

درمان جراحی بستگی به علت زمینه ای کوتاهی قد دارد. اگر یک تومور مغزی باعث کمبود هورمون رشد شده باشد، ممکن است به عمل جراحی نیاز باشد. این کودکان از مسخره کردن هم کلاسی های خود در امان نیستند و به همین دلیل، تحت فشار روانی و استرس قرار دارند و ممکن است این استرس ها بر دیگر امور زندگی شان تاثیر بگذارد. والدین باید به این نکات توجه کنند:

  • کودکانی که کوتاهی قد آنها به دلیل کمبود هورمون رشد در بدنشان می باشد، تحت درمان های تزریقی با هورمون رشد قرار می گیرند.
  • همچنین درمان تزریقی با هورمون رشد برای بیماری هایی نظیر سندرم ترنر، نارسایی مزمن کلیه و کوتاهی قد با علل ناشناخته هم استفاده می شود.
  • کودکانی که کوتاه هستند، ولی هورمون رشد به اندازه کافی در بدنشان وجود دارد، به تزریق هورمون رشد نیازی ندارند. این کودکان تنها زمانی هورمون رشد دریافت می کنند که  منحنی رشد نشان دهد که کودک بالغ بسیار کوتاه قد خواهد بود. استفاده از هورمون رشد در این شرایط منجر به این خواهد شد که قد نهایی کودک حدود ۵ تا ۵/۷ سانتیمتر بلندتر شود.

پیشگیری

برای این که کودکان به اختلالات قد و رشد دچار نشوند باید آزمایشات طبی و معاینات و ارزیابی رشد و وزن کودک را به صورت منظم انجام داد و باید شرایطی به وجود آید که مشکلات روحی و روانی کودک و مادر به حداقل برسد و در صورتی که از تغذیه مناسب برخوردار نیستند برنامه غذایی مناسبی برایشان تهیه شود. استفاده از لبنیات، حبوبات، میوه و بویژه سبزیجات که تهیه آن مستلزم هزینه زیادی نیست بسیار ضروری است. در ماه‌های اول تولد و تا ۲ سالگی باید درباره رشد کودک، وزن و قد او حساسیت بیشتر نشان داد و او را با همسن و سال‌هایش مقایسه کرد. در صورت مشکوک بودن از نظر قد و سن و نژاد نسبت به سایر کودکان باید به پزشک مراجعه کرد تا به درمان کودک بپردازد. بیشتر کودکانی که از این مشکل رنج می برند، می توانند راه های درمانی را به کار برند، اما قبل از هر گونه اقدامی باید از نظر روانی آمادگی کامل پیدا کنند.

 

پرسش‌های متداول

آیا مصرف هورمون رشد باعث بلندتر شدن قد می شود؟

مصرف هورمون رشد فقط طی سالهای شکل گیری موثر هستند. مصرف بیش از حد آن به صورت مصنوعی موجب رشد غیرطبیعی و نامناسب می شود. این واژه توسط تولیدکننده های مختلف مورد استفاده و سوءاستفاده برای فروش محصولات خود که ادعای تقویت رشد را دارند، قرار گرفته است. واقعیت این است که فروش داروهای هورمون رشد شدیداً تحت کنترل است و فقط توسط متخصین تجویز می شود.

آیا داروهایی وجود دارد که به افزایش قد پس از بلوغ کمک کند؟

هیچ دارویی وجود ندارد که موجب افزایش قد پس از دوران بلوغ شود. محصولات زیادی در بازار امروز همچنین ادعایی دارند اما همه آنها هیچ سند و مدرک علمی نداشته و فاقد اعتبارند.

آیا تمرینات کششی به افزایش قد کمک می کند؟

برخی تمرینات کششی به افزایش قد در دوران بلوغ کمک می کند. پس از دوران بلوغ، این تمرینات فقط به اصلاح فرم و شکل بدن افراد بزرگسال کمک می کند. در خیلی افراد قوز پشت موجب کوتاه نشان دادن قد می شود و در همه سنین می توان با اصلاح چنین مشکلاتی قد را تا چندین سانتیمتر بالاتر برد.

آیا تنفس صحیح بر افزایش قد تاثیر دارد؟

تنفس صحیح باعث می شود اکسیژن لازم برای رشد در اختیار بدن قرار گیرد. فقط تنفس عمیق تنفس موثر به شمار می رود.

چطور می توان با عمل جراحی قد را بلندتر کرد؟

عمل های جراحی زیبایی افزایش قد پاها می تواند تا چندین سانتیمتر قد را بلندتر کند که البته عملی بسیار پیچیده، گران و دردناک است که نیاز به زمان ریکاوری طولانی دارد. در برخی مراکز ابتدا ارزیابی می کنند که بیمار تحمل دوران ریکاوری را دارد یا خیر بعد به انجام عمل می پردازند.



دکتر سید حسین دهقان منشادی
فوق تخصص غدد و متابولیسم-رشد کودکان
آدرس : تهران خ شریعتی، متروی شریعتی، جنب حسینیه ارشاد، کوچه ارشاد، پلاک ۱، طبقه ۳، واحد ۲۱







روش های افزایش قد

درمان کوتاهی قد

Print Friendly
Share →